kennislink.nl maakt nieuwsgierig

Vogels die plotseling een zwerm vormen en in één richting wegvliegen: het is alsof er dan een nieuw groot wezen ontstaat. Fascinerend en beangstigend tegelijk, en niet te begrijpen uit het gedrag van de individuele dieren. Een zwerm heeft emergente eigenschappen, die de vogels individueel niet bezitten. Dieren met een klein brein en beperkt communicatievermogen kunnen door samenwerking complexe taken uitvoeren en inspelen op bedreigingen uit de omgeving. Dit wordt zwermintelligentie genoemd.

Ook de mens gedraagt zich als zwerm. Het kuddegedrag op de beurs, de nieuwe mode waar je zonder nadenken aan meedoet: vaak vinden we dat negatief, maar is het niet de basis voor samenleven in groepen? Wat zegt de massapsychologie? De biologie? Wat is de rol van spiegelneuronen bij onze sociale intelligentie? Wat leren we van mieren, bijen of robotjes, die samenwerken en intelligent gedrag vertonen, over individuele en collectieve intelligentie?

Om deze fenomenen te begrijpen is een klassieke wetenschappelijke, reductionistische benadering ongeschikt. Het geheel is namelijk meer dan de som der delen. Denken in termen van emergentie en zelforganisatie biedt een alternatief. En misschien is de wetenschap zelf wel het meest complexe, intelligente ‘systeem’ dat de geschiedenis heeft voortgebracht.