Een internationaal team van astronomen heeft, op bijna negen miljard lichtjaar van de aarde, een kolossaal lint van quasars ontdekt. De groep quasars strekt zich uit over een afstand van ongeveer vier miljard lichtjaar en is daarmee de grootste bekende structuur in het heelal.

Dinsdag 4 januari is er in Nederland een gedeeltelijke zonsverduistering te zien. Op sommige plaatsen leidt dat tot een bijzonder natuurverschijnsel: een dubbele zonsopkomst.

Op het eerste gezicht is het niet te zien, maar de manen van Saturnus hebben allemaal gekleurde banen en vlekken. Dat is nu voor een deel verklaard: de binnenste manen en de beroemde ringen van Saturnus bespetteren elkaar.

Eén zwart gat vinden is al lastig, maar een paar zwarte gaten dat om elkaar heen cirkelt was tot voor kort bijna onmogelijk op te sporen. Dankzij een nieuwe waarneemtechniek zijn er nu in één klap 33 nieuwe ‘zwarte dansparen’ bijgekomen.

De meeste kometen komen niet uit de buitenste, maar juist uit de binnenste regionen van de Oortwolk. Die kometen kunnen de aarde bijna onmogelijk bereiken, en ze zijn dus geen waarschijnlijke oorzaak van het uitsterven van de dinosauriërs.

De exoplaneet CoRoT-1b heeft schijngestalten, vergelijkbaar met die van Venus of onze maan. Tot die ontdekking kwamen Leidse sterrenkundigen deze maand. Zij publiceren hun vondst deze week in Nature.

Op opnamen van de Sloan Digital Sky Survey is bij toeval een opmerkelijke ijsdwerg ontdekt. Het verre hemellichaam, dat de prozaïsche aanduiding 2006 SQ372 heeft gekregen, bevindt zich nu nog binnen de baan van de planeet Neptunus, maar is bezig om zich van ons te verwijderen.

De halo van sterren die ons Melkwegstelsel omhult, is een soort rivierdelta van grote en kleine stromen van sterren. Dat blijkt uit nieuwe gegevens van de Sloan Digital Sky Survey (SDSS). De grote sterstromen waren al langer bekend, maar nu pas is gebleken dat er veel meer van die lange linten van sterren zijn.

In Mawrth Vallis op Mars, een dal waar in de toekomst mogelijk Marswagentjes zullen rondrijden, zijn netjes geordende lagen van kleirijk gesteente gevonden. Dat wijst erop dat hier vroeger rijkelijke hoeveelheden water aanwezig waren (Science, 8 augustus).

Bij het opstellen van theorieën over het ontstaan van ons zonnestelsel wordt er vaak van uitgegaan dat ons zonnestelsel in alle opzichten ‘gemiddeld’ is. Maar nieuw onderzoek door sterrenkundigen van Northwestern University (NU), gebaseerd op de gegevens van planeten bij andere sterren, zet die gedachte op z’n kop. Volgens de onderzoekers is ons zonnestelsel heel bijzonder en had het niet veel gescheeld of ook hier waren nare dingen gebeurd (Science, 8 augustus).

Sterrenkundigen van de universiteit van Hawaï zeggen direct bewijs te hebben gevonden voor het bestaan van de zogeheten donkere energie. Donkere energie is de naam die gegeven is aan de mysterieuze kracht die het heelal – tegen de zwaartekracht in – versneld doet uitdijen.

Sterrenstelsels met een rechte balk van sterren in hun kern zijn iets van het moderne heelal. Uit een inventarisatie van oude en jonge sterrenstelsels blijkt, dat balkspiraalstelsels 7 miljard jaar veel minder talrijk waren. De centrale balk van gas en sterren lijkt een teken van volwassenheid in sterrenstelsels. Ook onze Melkweg heeft zo’n balk.

Sterrenkundigen hebben een nova in het heelal over het hoofd gezien. Het sterretje “USNO-A2.0 0450-03360039” blijkt opvallend veel röntgenstraling uit te zenden. Archiefbeelden laten zien dat de nova al in in 2007 600 keer zo helder werd, maar geautomatiseerde telescopen zagen de uitbarsting over het hoofd.

Sinds deze week laat de vluchtleiding de Europese ruimtesonde Venus Express een aantal baanmanoeuvres uitvoeren, die ertoe moeten leiden dat de sonde in een krappere baan om de planeet Venus gaat draaien. Vanuit zijn nieuwe omloopbaan, die op 4 augustus wordt bereikt, zal Venus Express nieuwe gebieden en verschijnselen kunnen onderzoeken.

De grootste krater in ons zonnestelsel is niet hol, maar bol. Het complete noordelijk halfrond van buurplaneet Mars is volgens computersimulaties één groot inslagbekken. De ‘krater’ van 8500 km. breed zou minstens 3,9 miljard jaar geleden zijn ontstaan tijdens een botsing met een proto-planeet.

Met de radioschotels van de Very Large Array (VLA) in New Mexico (VS) is waargenomen hoe een zogeheten Seyfert-sterrenstelsel bezig is een soortgenoot op te slokken. In de fel stralende kern van zulke sterrenstelsels gaan enorme zwarte gaten schuil.

Door een gelukkig toeval hebben sterrenkundigen overal ter wereld begin dit jaar het begin van een supernova-explosie kunnen waarnemen (Nature, 22 mei). Supernovae – ontploffende sterren – zijn een zeldzaam verschijnsel: in elk sterrenstelsel vinden er slechts enkele van deze ontploffingen per eeuw plaats.

Zwarte gaten hebben zo’n sterke zwaartekracht, dat niets eruit ontsnapt. Bijna niets dan, want door een glibberig kwantumproces kan de rand van een zwart gat verdampen. Daarbij komt misschien informatie vrij over wat er ooit in het zwarte gat is gevallen.

Uit onderzoek door een internationaal team van sterrenkundigen blijkt dat de laatste supernova-explosie in ons Melkwegstelsel niet 340 jaar geleden plaatsvond, maar hooguit 150 jaar geleden. Dat volgt uit nieuwe waarnemingen van supernovarest G1.9+0.3 met behulp van de Very Large Array-radiotelescoop in de VS.

Amerikaanse wetenschappers nodigen iedereen uit om mee te zoeken naar de in 1999 verloren gegane Mars Polar Lander (MPL). Het vinden van het wrak kan helpen verklaren wat er destijds misging.