+31 (0)20 66 52 759
Geschiedenis Magazine is een tijdschrift voor geïnteresseerde in alle tijdvakken en aspecten van de geschiedenis.
De Italiaanse geschiedschrijver Gerolamo Conestaggio (1540-1611) wordt in weinig historiografische overzichtswerken genoemd. Toch was hij in zijn tijd een veelgelezen en invloedrijk auteur. Een van zijn belangrijkste boeken beschrijft het begin van de Nederlandse Opstand. Het werk, dat kritisch staat tegenover het Spaanse optreden, werd in 1632 op de Spaanse Index gezet en raakte daarna in de vergetelheid.
In de vroegmoderne tijd werden krankzinnigen min of meer als uitschot beschouwd. Ze werden opgesloten in inrichtingen waar ze de rest van hun levensdagen in beroerde omstandigheden sleten. Dit is het beeld dat met name door 20ste-eeuwse wetenschappers als Michel Foucault naar voren is gebracht. Onderzoek naar het Amsterdamse Dolhuis toont echter aan dat er wel degelijk betrokkenheid en zorg was van personeel en familie bij de bewoners.
Bij Romeinse gladiatoren zal iedereen denken aan sterke mannen die het tegen elkaar opnemen in de arena in een gevecht op leven en dood. Zorgvuldige bestudering van de bronnen hebben historici ervan overtuigd dat er ook vrouwen als gladiator vochten. Dit geeft aanleiding materiële bronnen opnieuw te bekijken: is de stoere gladiator op een reliëf niet eigenlijk een vrouw?
Nederland is een bijzonder land: het is gebouwd op zuilen. Protestanten, katholieken, liberalen en socialisten leefden van elkaar afgezonderd in hun eigen levensbeschouwelijke wereld of zuil. Tenminste, zo wordt het vaak voorgesteld. Volgens een recent onderzoek heeft dit echter nooit zo bestaan. Historicus Peter van Dam betoogt dat de verzuiling niets minder is dan een mythe.
Geoffrey Parker (1943) is een internationaal bekend militair historicus. In Nederland maakte hij vooral naam vanwege zijn boeken over de Nederlandse Opstand. Zijn interesse gaat uit naar de logistiek-militaire kant. Anders dan die van veel Nederlandse historici is zijn benadering breed en internationaal vergelijkend. Binnenkort verschijnt zijn nieuwste boek, over klimaatverandering als oorzaak voor onder meer de Europese neergang in de 17de eeuw. Een interview.
Na de verloren Eerste Wereldoorlog probeerde raakte Duitsland vrijwel geheel afhankelijk van buitenlands krediet. Maar wat gebeurde er toen buitenlanders niet langer bereid te waren om krediet te verstrekken? Er ontstond een rampzalige situatie. Zijn er parallellen te trekken met de huidige situatie in probleemlanden binnen de Eurozone?
Nog altijd balanceert Griekenland op het randje van een faillissement. In 1840 verkeerde Nederland in een soortgelijke positie. De afscheidingsoorlog met België had miljoenen gekost. Bovendie had Koning Willem I een ondoorzichtig en alleen door hemzelf te begrijpen financieel systeem van leningen, transacties en potjes gecreeërd.
Europa – zo zeggen eurosceptici – zal nooit een eenheid worden, zelfs niet met de grootst mogelijke politieke wil. De oorzaak? Het ontbreekt Europa aan een eigen identiteit. Deze veelgehoorde opvatting is niet geheel zonder grond: inderdaad lijkt het continent zich telkens opnieuw uit te vinden en even vaak verspringt het zelfbeeld. Toch is er wel degelijk een patroon, bestaande uit drie over elkaar heen schuivende historische lagen.
De Romeinse dichter Vergilius (70-19 v.Chr.) werd in de Middeleeuwen zeer bewonderd. Niet zozeer om zijn gedichten, maar omdat hij de reputatie had de wijsheid en macht van een magiër te hebben. Een paar eeuwen later was het met zijn populariteit echter gedaan en werd hij juist verguisd en verafschuwd om zijn vermeende magische kunsten. Een omslag die een verandering in het denken over magie verraadt.
‘We passen een politiek bestel toe dat niet de instellingen van de buurvolkeren nabootst. We zijn eerder een voorbeeld dan dat we anderen imiteren. De naam? Doordat de macht niet bij enkelen, maar bij meer berust, heet het systeem volksmacht (dèmokratia).’ Aldus sprak de Atheense leider Pericles in de winter van 431-430 v.Chr. Hij hield deze rede ter ere van de gesneuvelden in de strijd met Sparta, de Peloponnesische Oorlog (431-404). De toespraak geldt als de beroemdste lofrede op de democratie. Hoeveel ervan was waar?
De Leidse universiteit beschikte rond 1600 over een toeristische trekpleister van formaat: het anatomisch theater. Hier ontleedden dokters lijken van misdadigers in het openbaar. Niet vanwege de sensatie maar omdat kennis van de mens tot begrip van de schepping en God zou leiden. Dit gebeurde op wel meer plaatsen in Europa. Leiden was echter een speciaal geval, zo blijkt uit recent onderzoek.
De verhouding van de middeleeuwer tot de dood was macaber, zoals blijkt uit de vele afbeeldingen van de dood als dansend skelet. Deze ‘dodendansen’ waren een genre op zich en zijn nog altijd te zien in menig kerkhof of kapel in Europa. Hun boodschap was schrik aanjagen: wie zondig leefde, wachtte eeuwige straf. Maar ze bevatten nog een andere, veel opmerkelijker boodschap: hoogwaardigheidsbekleders, met name kerkelijke, werden erop bekritiseerd door hen als zondaars af te beelden.
In verband met het thema Arm & Rijk voor de Maand van de Geschiedenis een interview met historicus Auke van der Woud, auteur van het baanbrekende boek Koninkrijk vol sloppen. ‘Ik werd getroffen door de enorme schaal. De sloppen kwamen in alle steden voor én op het platteland.’
Zestienhonderd jaar geleden, in de zomer van 410, werd Rome door de Goten ingenomen en geplunderd. De gebeurtenis geldt als het begin van de definitieve ondergang van het Romeinse rijk. De laatste decennia is hierover echter een levendig historiografisch debat gaande. De vraag daarbij luidt: ís het Romeinse rijk wel gevallen?
Na de verkenningen van Henry Hudson in 1609 was niet meteen helder wat voor kolonie hier moest komen: een overzeese handelspost of een vestigingsgebied voor boeren en werklieden? Het schipperen tussen de twee opties was een constante factor in de veertigjarige geschiedenis van Nieuw Nederland.
Dmitri Medvedev, Harry Truman en Lodewijk XV hebben iets gemeen met de Romeinse keizer Tiberius: ter vergroting van hun legitimiteit regeerden zij in de geest van hun voorganger. Tiberius, ‘de treurigste aller mensen’, was 55 toen hij zijn stiefvader Augustus opvolgde. In een poging de waardering van de senaat en het volk van Rome te winnen, probeerde hij zijn vergoddelijkte voorganger zoveel mogelijk te imiteren.
Ruim tweeduizend jaar geleden onderging Rome een van de smadelijkste nederlagen uit haar geschiedenis. Bij een verrassingsaanval door de Germanen onder leiding van Hermann der Cherusker, beter bekend als Arminius, werden 18000 soldaten onder aanvoering van de Romeinse gouverneur Varus bij het Teutoburgerwoud de pan in gehakt.
Behalve in het Teutoburgerwoud leverde Rome nog vele andere malen slag tegen de ‘barbaarse’ Germanen. Wat was op lange termijn eigenlijk de bedoeling van de Romeinse militaire inspanningen? Van een zorgvuldig voorbereide veroveringsoorlog of ‘Germanenpolitiek’ lijkt geen sprake te zijn geweest. De situatie doet denken aan die van de Verenigde Staten in Irak.