kennislink.nl maakt nieuwsgierig

Publicaties op kennislink.nl

1. Verzuiling is een mythe

   vrijdag, 14 oktober 2011 · Achtergrond

   Nederland is een bijzonder land: het is gebouwd op zuilen. Protestanten, katholieken, liberalen en socialisten leefden van elkaar afgezonderd in hun eigen levensbeschouwelijke wereld of zuil. Tenminste, zo wordt het vaak voorgesteld. Volgens een recent onderzoek heeft dit echter nooit zo bestaan. Historicus Peter van Dam betoogt dat de verzuiling niets minder is dan een mythe.

   Auteur: Peter van Dam

2. De laatste adem van de Weimarrepubliek

   vrijdag, 22 juli 2011 · Achtergrond

   Na de verloren Eerste Wereldoorlog probeerde Duitsland zijn economie te herstellen op basis van buitenlands krediet. Alleen door te blijven lenen kon het de herstelbetalingen voldoen, investeren in de eigen economie én een welvaartsniveau handhaven om de ergste politieke en sociale onvrede af te dekken. Maar wat als buitenlanders niet langer bereid waren krediet te verstrekken? Dit gebeurde in 1931. Deze Duitse financiële crisis vertoont enige parallellen met de huidige situatie in een aantal eurolanden.

   Auteur: Hein A.M. Klemann

3. Een heldenrol voor Floris van Hall

   vrijdag, 22 juli 2011 · Achtergrond

   Nederland stond in de jaren 1840 aan de financiële afgrond. De oorzaak hiervoor lag bij de opgebouwde schuldenlast van decennia terug en bij de hoge uitgaven van koning Willem I (1772-1843). Met name zijn weigering de afscheiding van België te accepteren kostte geld: jarenlang stond een leger paraat aan de grens. Toen Willem i in 1840 aftrad, erfde zijn zoon een troon die wankelde onder een gigantische schuldenlast. Nederland was slechts een stap verwijderd van een staatsbankroet.

   Auteur: Christianne Smit

4. Telkens een andere stier

   vrijdag, 10 juni 2011 · Achtergrond

   Europa – zo zeggen eurosceptici – zal nooit een eenheid worden, zelfs niet met de grootst mogelijke politieke wil. De oorzaak? Het ontbreekt Europa aan een eigen identiteit. Deze veelgehoorde opvatting is niet geheel zonder grond: inderdaad lijkt het continent zich telkens opnieuw uit te vinden en even vaak verspringt het zelfbeeld. Toch is er wel degelijk een patroon, bestaande uit drie over elkaar heen schuivende historische lagen.

   Auteur: Joep Leersen

5. Vergilius: van wonderdoener tot duivelskunstenaar

   vrijdag, 10 juni 2011 · Achtergrond

   De Romeinse dichter Vergilius (70-19 v.Chr.) werd in de Middeleeuwen zeer bewonderd. Niet zozeer om zijn gedichten, maar omdat hij de reputatie had de wijsheid en macht van een magiër te hebben. Een paar eeuwen later was het met zijn populariteit echter gedaan en werd hij juist verguisd en verafschuwd om zijn vermeende magische kunsten. Een omslag die een verandering in het denken over magie verraadt.

   Auteur: Piet Franssen

6. “Wij vertrouwen op onszelf”

   vrijdag, 29 april 2011 · Achtergrond

   ‘We passen een politiek bestel toe dat niet de instellingen van de buurvolkeren nabootst. We zijn eerder een voorbeeld dan dat we anderen imiteren. De naam? Doordat de macht niet bij enkelen, maar bij meer berust, heet het systeem volksmacht (dèmokratia).’ Aldus sprak de Atheense leider Pericles in de winter van 431-430 v.Chr. Hij hield deze rede ter ere van de gesneuvelden in de strijd met Sparta, de Peloponnesische Oorlog (431-404). De toespraak geldt als de beroemdste lofrede op de democratie. Hoeveel ervan was waar?

   Auteur: Anton van Hooff

7. Een Romeinse arena in vestzakformaat

   maandag, 21 maart 2011 · Achtergrond

   De Leidse universiteit beschikte rond 1600 over een toeristische trekpleister van formaat: het anatomisch theater. Hier ontleedden dokters lijken van misdadigers in het openbaar. Niet vanwege de sensatie maar omdat kennis van de mens tot begrip van de schepping en God zou leiden. Dit gebeurde op wel meer plaatsen in Europa. Leiden was echter een speciaal geval, zo blijkt uit recent onderzoek.

   Auteur: Tim Huisman

8. Het morren der ‘stoute kinderen’

   vrijdag, 18 maart 2011 · Achtergrond

   Als afsluiter van de Maand van de Geschiedenis een artikel over populisme. Binnen deze stroming is het “ik & wij”-gevoel op dit moment erg belangrijk. Maar hoe was dat vroeger? Volgens Henk te Velde kent Nederland geen populistische traditie.

   Auteur: Henk te Velde

9. Dansen met de dood

   vrijdag, 11 februari 2011 · Achtergrond

   De verhouding van de middeleeuwer tot de dood was macaber, zoals blijkt uit de vele afbeeldingen van de dood als dansend skelet. Deze ‘dodendansen’ waren een genre op zich en zijn nog altijd te zien in menig kerkhof of kapel in Europa. Hun boodschap was schrik aanjagen: wie zondig leefde, wachtte eeuwige straf. Maar ze bevatten nog een andere, veel opmerkelijker boodschap: hoogwaardigheidsbekleders, met name kerkelijke, werden erop bekritiseerd door hen als zondaars af te beelden.

   Auteur: Rolf Paul Dreier

10. De ondergang van Rome

    dinsdag, 1 juni 2010 · Achtergrond

    Zestienhonderd jaar geleden, in de zomer van 410, werd Rome door de Goten ingenomen en geplunderd. De gebeurtenis geldt als het begin van de definitieve ondergang van het Romeinse rijk. De laatste decennia is hierover echter een levendig historiografisch debat gaande. De vraag daarbij luidt: ís het Romeinse rijk wel gevallen?

    Auteur: Peter Raedts

11. Burgers, boeren en handelaars in beverhuiden

    zondag, 30 mei 2010 · Achtergrond

    Na de verkenningen van Henry Hudson in 1609 was niet meteen helder wat voor kolonie hier moest komen: een overzeese handelspost of een vestigingsgebied voor boeren en werklieden? Het schipperen tussen de twee opties was een constante factor in de veertigjarige geschiedenis van Nieuw Nederland.

    Auteur: Marianne Mooijweer

12. In de schaduw van Augustus

    donderdag, 29 april 2010 · Achtergrond

    Dmitri Medvedev, Harry Truman en Lodewijk XV hebben iets gemeen met de Romeinse keizer Tiberius: ter vergroting van hun legitimiteit regeerden zij in de geest van hun voorganger. Tiberius, ‘de treurigste aller mensen’, was 55 toen hij zijn stiefvader Augustus opvolgde. In een poging de waardering van de senaat en het volk van Rome te winnen, probeerde hij zijn vergoddelijkte voorganger zoveel mogelijk te imiteren.

    Auteur: Olivier Hekster

13. De Romeinse Germanenpolitiek

    vrijdag, 9 oktober 2009 · Achtergrond

    Behalve in het Teutoburgerwoud leverde Rome nog vele andere malen slag tegen de ‘barbaarse’ Germanen. Wat was op lange termijn eigenlijk de bedoeling van de Romeinse militaire inspanningen? Van een zorgvuldig voorbereide veroveringsoorlog of ‘Germanenpolitiek’ lijkt geen sprake te zijn geweest. De situatie doet denken aan die van de Verenigde Staten in Irak.

    Auteur: Bernt Kerremans

14. Tussen eerbaar vermaak en bedenkelijke ontucht

    maandag, 7 september 2009 · Achtergrond

    Hedendaagse discussies over wat aanstootgevend of pornografisch is, gaan vrijwel altijd over beelden. In de 17de eeuw werden vergelijkbare discussies gevoerd, maar dan over liedjes. In de Gouden Eeuw werd veel gezongen, vooral over liefde. Wat wel en niet door de beugel kon verschoof in de tijd. Was men begin 17de eeuw liberaal, aan het eind ervan groeide het verzet tegen ‘ontuchtige liedjes’ die de jeugd, ‘die meest tot geile en onbeschofte dartelheden genegen is’, bedierven.

    Auteur: E.K. Grootes

15. Van karbonade tot varken

    zaterdag, 1 augustus 2009 · Achtergrond

    Nederland telt zo’n 800.000 vegetariërs, vleesvervangers rukken op en zelfs gourmets als Johannes van Dam noemen zichzelf ‘demi-veg’. Toch heeft het lang geduurd voordat vegetarisme een geaccepteerd verschijnsel werd. Eind 19de eeuw vond men het idee geen vlees te willen eten nog ronduit bizar: ‘Verbeeld u, geen baars, geen biefstuk, geen kippen.’

    Auteur: Dirk-Jan Verdonk