De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) publiceerde samen met de Koninklijke Nederlandse Chemische Vereniging (KNCV) het boek ‘Chemie achter de dijken’. Het werd in 2001 uitgegeven ter herdenking van het feit dat de Nederlander Jacobus Henricus Van ’t Hoff honderd jaar eerder in 1901 de allereerste Nobelprijs voor de scheikunde won. Chemie achter de dijken belicht Nederlandse uitvindingen en ontdekkingen op chemisch gebied sinds 1901.
De Nederlander Christiaan Eijkman ontdekte dat de oorsprong van de ziekte beri-beri in het genuttigde de voedsel lag. Verder onderzoek bij het medisch laboratorium Weltevreden op Java leidde tot de identificatie van de stof die er voor verantwoordelijk was. In 1929 kreeg Eijkman de Nobelprijs voor de ontdekking van dit vitamine B1 als veroorzaker van polyneuritis (beri-beri).
De Delftse micobioloog Albert Jan Kluyver ging uit van uniformiteit in de biochemie. Daarmee introduceerde hij een nieuw concept dat inmiddels zó fundamenteel is dat niemand er meer bij stilstaat. De Nobelprijs ging aan Kluyver voorbij, maar zijn wetenschappelijke prestaties zijn er niet minder indrukwekkend om.
Hendrik Jacobus Prins had het bewonderenswaardige vermogen om de leiding van een fabriek te combineren met wetenschappelijk onderzoek op een geheel ander gebied. Met enkele compagnons richtte hij in 1926 een destructiebedrijf voor afgekeurd vee op. Die fabriek, de eerste op dat gebied in Nederland, maakte een einde aan een hygiënisch onaanvaardbare toestand en produceerde diermeel en technisch vet.
Het is zo gebeurd. Het mes schiet uit en het bloed gutst uit de vinger. Onder de kraan, pleister. Langzaam wordt het minder. Er ontstaat een vliesje. Gevolgd door een korstje (oh, wat verleidelijk om het er af te krabben) en na een dag of twee, drie is er niets meer van te zien.
Melkzuur zit – hoe kan het anders – in melk. Vooral in gefermenteerde natuurproducten zoals karnemelk zit veel melkzuur of 2-hydroxypropaanzuur zoals dit zuur officieel heet. Het is een natuurproduct dat tevens voorkomt in de lichaamscellen van mens en dier en daar helpt in de energievoorziening. Een volwassen mens maakt 120-150 gram melkzuur per dag aan.
Dankzij steeds betere wasmiddelen doen we de was tegenwoordig een stuk efficiënter dan vroeger. TAED was een belangrijke stap voorwaarts. De ultieme wasmiddelverbeteraar was een mangaankatalysator die aan Omo Power werd toegevoegd. Een mediahype rond beschadigd wasgoed zorgde er voor dat de katalysator nu alleen nog in de afwasmachine zijn werk doet.
Bij het Diergeneeskundig Instituut in Lelystad (nu ID-Lelystad) werd in de jaren tachtig de eerste aanzet gegeven tot de combinatoriële chemie, die op haar beurt de hele ontwikkeling van medicijnen op haar kop heeft gezet. De onderzoeksgroep die de technologie ontwikkelde is inmiddels geprivatiseerd.
Voor elke nieuwe student had professor Hans Wijnberg een uitdagende onderzoeksdoelstelling. Nieuwe synthetische methoden voor interessante moleculen, vernieuwende stereochemische ideeën, opzienbarende chemische hoogstandjes en bijzondere vondsten kenmerken de chemische carrière van één van de meest vooraanstaande en markantste chemici van Nederland in het tweede deel van de twintigste eeuw.
De doorlaatbaarheid voor vloeibaar water is betrekkelijk, de doorlaatbaarheid voor waterdamp is hoog. Deze op het eerste gezicht vreemde combinatie van eigenschappen leidde in de jaren tachtig tot SympaTex, een polyester dat zeer geschikt is voor ‘ademende’ vrijetijds- en beroepskleding.
Geschrokken van de oliecrises van 1973 en 1980 was men overal in de wereld, ook bij Shell, op zoek naar alternatieven voor aardolie. Rond de tweede oliciecrisis, in 1980, deed Herman Ruyter bij Shell onderzoek naar het verrijken en drogen van Indonesische bruinkool. Daarbij werd water aan het materiaal onttrokken bij verhoogde temperatuur en druk, net zoals spinazie ontwaterd wordt in een hogedrukpan.
De nieuwe nylon Stanyl is een volledig Nederlands product, voortgekomen uit een vinding aan de Universiteit Twente en de daarop gebaseerde productontwikkeling bij DSM in Geleen. Het is een product dat de miniaturisering van elektronische apparaten mogelijk maakt en metalen onderdelen in auto’s kan vervangen.