Nederlanders zijn erg Oranjegezind, zo blijkt uit een enquête van het Meertens Instituut. Volgens etnoloog Peter Jan Margry komt dat doordat het Nederlandse koningshuis met zijn tijd meegaat. Met Koninginnedag staan de leden van het koninklijk huis midden in de samenleving. Ook de mogelijkheid tot abdiceren is vrij uniek.

Begin dit jaar lanceerde het Meertens Instituut een nieuwe databank over migratie in Nederland in de twintigste eeuw. Hoe kwam deze databank tot stand en wat kun je erin opzoeken? Op deze vragen geeft onderzoeker Gerrit Bloothooft antwoord. Bloothooft is als naamkundige werkzaam aan de Universiteit Utrecht en werkt samen met het Meertens Instituut.

Halverwege de negentiende eeuw emigreerden zo’n vijfhonderd inwoners van west Zeeuws-Vlaanderen naar Brazilië. Tot op de dag van vandaag wordt daar nog door een paar families Zeeuws-Vlaams gesproken. Taalwetenschapper Gertjan Postma van het Meertens Instituut maakte opnames van dit bijzondere dialect.

Maandag komen ruim 3000 gekaapte brieven voor iedereen beschikbaar op internet. Het gaat om handgeschreven brieven, afkomstig van Nederlandse schepen die in de zeventiende en achttiende eeuw werden buitgemaakt door de Engelsen.

In de tv-serie ‘Dat is andere taal!’ staan sprekers van Nederlandse dialecten en streektalen centraal. Volgens taalwetenschapper Marc van Oostendorp wordt er weliswaar minder dialect gesproken, maar neemt het dialect nog steeds een belangrijke plek in binnen de Nederlandse samenleving: op de televisie, in de muziek en op beleidsniveau.

Over meertaligheid bestaan allerlei vooroordelen. Zo denken nog steeds veel mensen dat een meertalige opvoeding nadelig is voor de verwerving van het Nederlands. Maar het tegendeel is waar, zegt Leonie Cornips, auteur van het pas verschenen boekje Eigen en vreemd. Meertaligheid in Nederland.

Taalwetenschapper Hans Bennis is optimistisch over de taalvaardigheid van scholieren: “Er wordt meer geschreven dan ooit tevoren, dus laten we ophouden ons zo druk te maken om die d’s en t’s.”

Per 1 september is Leonie Cornips benoemd tot bijzonder hoogleraar ’Taalcultuur in Limburg’ aan de Universiteit van Maastricht. Doel van deze leerstoel is om de talige en culturele elementen die als typisch Limburgs beschouwd worden in een academische context zichtbaar te maken.

Vandaag is het precies een jaar geleden dat de website Meldpunt Taal werd gelanceerd. Marc van Oostendorp, één van de initiatiefnemers van het Meldpunt, vertelt over de resultaten die het ‘weerstation van de taalwetenschap’ inmiddels heeft opgeleverd.

Dialectoloog Wilbert Heeringa probeert dialectverandering in kaart te brengen. Hij nam hiervoor interviews af in maar liefst tachtig plaatsen. Zijn eerste conclusie: jongeren spreken geen dialect meer, maar een regionaal gekleurd Nederlands.

Wanneer kwam Sinterklaas voor het eerst met de stoomboot in Nederland aan? En wanneer hield hij zijn eerste intocht? Etnoloog John Helsloot doet er onderzoek naar.

In het Nederlands van Marokkaans- en Turks-Nederlandse jongeren komen verschijnselen voor die we bij autochtone Nederlanders niet of nauwelijks terugvinden. Op basis van die kenmerken wordt hun taalgebruik vaak negatief beoordeeld. Maar ook typisch Nederlandse struikelblokken en regionale Nederlandse kenmerken nemen Marokkaanse en Turkse jongeren probleemloos over. In dat opzicht zijn zij wel degelijk geïntegreerd.

Het begrip straattaal roept tegenwoordig allerlei – veelal negatieve – associaties op. Toch is de context veel breder dan in de media geschetst wordt. Straattaal is een taal die steeds meer jongeren spreken. Deze nieuwe variant van het Nederlands bestaat niet alleen uit een paar exotische woorden, maar heeft ook een andere uitspraak en zinsbouw dan het Standaardnederlands.

Staatssecretaris Sharon Dijksma wil peuters die opgroeien in achterstandswijken een taaltoets laten afnemen. Vergelijkbare beleidsvoornemens waren er dertig jaar geleden ook. Taalkundige Frans Hinskens stelt voor om de uitwerkingen van eerder beleid mee te laten wegen in de huidige gedachtenvorming.

Onderzoek naar straatnamen kent verschillende kanten. In het geval van historische straatnamen is de ontstaansgeschiedenis van de naam interessant. Nieuwe straatnamen worden meestal bedacht door straatnaamcommissies. Welke normen hanteren zij daarvoor? Aan wat voor eisen moet een straatnaam voldoen? Welke functies vervult een straatnaam?

Onderzoek binnen de naamkunde richt zich op de historie en de betekenis van namen, en op de factoren die een rol spelen bij naamgeving.

Onderzoek naar voornamen richt zich behalve op de ontstaansgeschiedenis van namen ook op de motieven die een rol spelen bij voornaamgeving. Wat voor motieven zijn dat? Zijn die motieven de laatste tijd erg veranderd? En zijn er regionale of sociale verschillen aan te wijzen?

Niet alleen tijdens Oerol is Terschelling een smeltkroes van culturen. De eilandcultuur is al eeuwenlang doordrenkt met invloeden van buitenaf, evenals de taal die er gesproken wordt.

In Nederland wordt de nieuwslezer gezien als dé autoriteit op het gebied van het ABN. Dit heeft alles te maken met de onpersoonlijkheid en accentloosheid van de nieuwslezer. Ook de Nederlander zelfs spreekt liever zonder accent.

Wat is straattaal? Iedereen heeft er wel een mening over: de kranten, de televisie, de leraren en de onderzoekers. Maar de sprekers zelf komen niet echt aan het woord. Bestaat straattaal eigenlijk wel? Het eerste wat zou moeten gebeuren is goed onderzoek.