In de tv-serie ‘Dat is andere taal!’ staan sprekers van Nederlandse dialecten en streektalen centraal. Volgens taalwetenschapper Marc van Oostendorp wordt er weliswaar minder dialect gesproken, maar neemt het dialect nog steeds een belangrijke plek in binnen de Nederlandse samenleving: op de televisie, in de muziek en op beleidsniveau.
Per 1 september is Leonie Cornips benoemd tot bijzonder hoogleraar ’Taalcultuur in Limburg’ aan de Universiteit van Maastricht. Doel van deze leerstoel is om de talige en culturele elementen die als typisch Limburgs beschouwd worden in een academische context zichtbaar te maken.
De Nederlandse streektalen die door Europa erkend zijn als minderheidstaal, worden met uitsterven bedreigd. Dat staat in de atlas van bedreigde talen van de Unesco. Toch zijn er ook onderzoeken die een rooskleuriger beeld geven van de taalsituatie. Streektaalfunctionarissen zijn voorzichtig positief. Europa heeft tot nu toe vooral bijgedragen aan de imagoverbetering van de streektalen.
De Syntactische Atlas van de Nederlandse Dialecten (SAND) is een atlas die de enorme variatie binnen de Nederlandse en Vlaamse dialecten in kaart brengt. Voor deze atlas is niet de woordenschat of de uitspraak onderzocht, maar de Nederlandse zinsbouw. Ook binnen dit onderdeel van de taal kunnen dialectsprekers eindeloos variëren, zo blijkt uit de kaarten. Afgelopen maand verscheen deel twee van de SAND.
De Morfologische Atlas van de Nederlandse Dialecten (MAND) heeft een lange traditie. Het onderzoek naar de woordvorming in de Nederlandse en Vlaamse dialecten begon eind jaren ’70 van de vorige eeuw. Afgelopen maand verscheen deel twee van de MAND. Dit deel is door vijf taalkundigen vanuit verschillende invalshoeken geschreven.
Ooit spraken de mensen aan beide zijden van de Nederlands-Duitse grens tussen Nijmegen en Venray dezelfde taal: het Kleverlands. De Nijmeegse dialect-onderzoekster Charlotte Giesbers ontdekte dat de officiële staatsgrens de oorzaak is van de opbreking van dit dialect in twee varianten (een Nederlandse en een Duitse) die steeds verder uit elkaar groeien.
De dialecten op de verschillende Waddeneilanden worden steeds minder gesproken, doordat de gemeenschappen waarin de bewoners leven steeds minder geïsoleerd leven. Hierdoor worden de meeste Wadden-dialecten met uitsterven bedreigd. Alleen het Amelander dialect wordt nog door het merendeel van de jongeren gesproken.
Staatssecretaris Sharon Dijksma wil peuters die opgroeien in achterstandswijken een taaltoets laten afnemen. Vergelijkbare beleidsvoornemens waren er dertig jaar geleden ook. Taalkundige Frans Hinskens stelt voor om de uitwerkingen van eerder beleid mee te laten wegen in de huidige gedachtenvorming.
Nijmeegs onderzoek wijst uit dat dialectsprekers gemiddeld genomen enige achterstand hebben op ABN-sprekers. Een verklaring voor de negatieve sociale consequenties zoekt onderzoeker Gerbert Kraaykamp in de ‘wederzijdse attitudes’ van de dialectsprekende leerling/werknemer en de ABN-pratende docent/werkgever.