In de hoop een van de belangrijkste momenten uit de evolutie op te helderen – de overgang van water naar land – bracht een internationaal onderzoeksteam het genoom van de coelacant in kaart. Een vis die er nog bijna hetzelfde uitziet als 300 miljoen jaar geleden. Het onderzoek bevestigt een oud vermoeden: de genen van coelacanten evolueren langzamer dan bij andere dieren.

Op 17 april wordt aan Henkjan Honing, hoogleraar muziekcognitie aan de Universiteit van Amsterdam, het Distinguished Lorentz Fellowship uitgereikt. Honing gaat hiermee een jaar lang interdisciplinair onderzoek doen naar de bouwstenen van muzikaliteit. Want wat is muzikaliteit eigenlijk? En bestaan er naast de mens nog andere muzikale dieren?

Biologen en psychologen vinden steeds meer bewijs dat samenwerking een essentiële rol speelt in de evolutie. Baby’s, apen en zelfs bacteriën doen moeite om elkaar te helpen. In deze aflevering geeft Labyrint een update op de evolutieleer.

Platvissen zijn rare beesten. Liggend op hun zij spieden ze met hun ogen boven het zand naar een prooi. Eén van die twee ogen is daartoe verplaatst, zodat beide ogen aan dezelfde kant van de vis zitten. Platvissen beginnen hun leven namelijk als iedere andere vis: symmetrisch, met een oog aan iedere kant.

“Waarschijnlijk hebben neanderthalers het meerdere keren succesvol met onze voorouders gedaan, maar alleen de moderne mens heeft de geschiedenis overleefd.” Woensdagavond vertelde antropoloog en bestsellerschrijver Chris Stringer over zijn onderzoek tijdens de tweede Hoboken-lezing in het Natuur Historisch Museum in Rotterdam.

De troep van onze voorouders zorgde voor genetische aanpassingen bij wolven. De dieren evolueerden van vleeseters naar zetmeel-etende honden. Van een wild dier naar een trouwe viervoeter die blinden geleidt en bij ons in bed mag liggen.

De voorouders van de moderne vogels hadden tanden. In China vonden wetenschappers de fossiele resten van een vogel met een bijzonder gebit dat in staat was hard voedsel te vermalen. Ze schrijven er deze week over in The Journal of Vertebrate Paleontology.

Verstopt in ijskoude kluizen in het ijs van Antarctica en Groenland, ligt een schat aan micro-organismen die duizenden tot miljoenen jaren geleden op onze aarde leefden. Door het smelten van de ijskappen krijgen ze nu een kans op een tweede leven.

Dieren kunnen dan misschien communiceren, maar hebben geen taal. De klanken van apen lijken wel wat op die van mensen. Dat zij toch niet zo’n uitgebreid klankenrepertoire hebben komt door de bouw van hun spraakkanaal, maar vooral ook doordat hun cognitieve vermogens niet toereikend zijn. Taalwetenschapper Bart de Boer doet onderzoek naar deze verschillen tussen mens en aap.

Als je wilt innoveren werp je een blik in de natuur. De natuur heeft immers miljoenen jaren de tijd gehad om de beste oplossingen te vinden voor de meest uiteenlopende problemen. Biomimicry is het vakgebied dat deze bewezen slimmigheidjes in de natuur opspoort en vertaalt naar technische innovaties voor onze eigen menselijke economie en samenleving.

De meeste vogels beginnen met zangles op het moment dat ze uit het ei zijn. Maar het Australische ornaatelfje (Malurus cyaneus) wacht niet zo lang. Zij zingt tegen haar eieren en leert haar ongeboren kuikens een wachtwoord dat ze – eenmaal uit het ei – moeten herhalen om voedsel te krijgen.

Het schouderblad van de mensachtige Australopithecus afarensis lijkt veel op dat van moderne chimpansees en gorilla’s. Het bewijs dat deze vroege voorouder van de mens nog veel tijd in de bomen doorbracht, schrijven wetenschappers deze week in het blad Science.

Nieuws uit de inktvissenwereld: de belemnieten, een uitgestorven groep inktvissen, blijkt 33 miljoen jaar ouder dan gedacht. Toen een onderzoeksteam op enkele onbekende belemnieten stuitte in Japan, kwam het verhaal op gang…

Hij was arts, antropoloog, anatoom, paleontoloog en ecoloog. Hij was koppig, intelligent, werkte hard en was enorm gedreven. Vanaf de tijd dat hij jong was had Eugène Dubois een groot doel voor ogen. Het vinden van de fossiele tussenvorm tussen mens en aap.

Alfred Russel Wallace kwam uit een arme familie, Charles Darwin was de zoon van een rijke arts. En terwijl Darwin zijn werk vooral deed in een zoektocht naar roem en reputatie liet Wallace zich drijven door nieuwsgierigheid. Kennislink deed een ‘fictief dubbelinterview’ met de twee tegenpolen die uiteindelijk dezelfde conclusies trokken.

Menigeen heeft het wel eens gezien: hars dat langs een stam van een naaldboom naar beneden glijdt – vaak langzaam, maar soms snel. Sommige insecten komen daarbij onverhoopt in het hars terecht. Spectaculaire ontdekkingen zijn nu gedaan in versteend hars van 230 miljoen jaar oud.

Wij sturen onze jonge mannen de oorlog in, termieten sturen hun oude vrouwtjes. Een internationaal onderzoeksteam onder leiding van Robert Hanus en Jan Šobotník van de Tjechische Academy of Sciences, ontdekte in het regenwoud van Frans-Guyana een termietensoort met een wel zeer opvallend verdedigingsmechanisme: gewapend met een rugzak vol explosieven verdedigen de oude werksters hun nest tot het bittere eind.

Onderzoekers van de universiteiten van Barcelona en York hebben aanwijzingen gevonden dat de Neanderthaler kennis moet hebben gehad van medicinale planten. Dat schrijven ze deze week in het vakblad Naturwissenschaften – The Science of Nature.

De vondst van een fossiel van een zeer goed bewaard gebleven dinosaurusjong werpt nieuw licht op de ontwikkeling van de dinosauriërs. Het jonge dier blijkt veren gedragen te hebben – en dat was bij dit soort dino´s nog niet eerder gezien.

Een van de meest geruchtmakende paleontologische vondsten van de laatste jaren is het aapje Ida. Een replica van deze ‘missing link’ in de primatenevolutie is nu te zien in Geologisch Museum Hofland in Laren.