Evolutieprocessen vinden plaats door mutaties die zichtbare veranderingen met zich meebrengen. De mechanismen achter dergelijke mutaties, maar ook de invloed van grote versus kleine veranderingen op verschillende plekken in de DNA-volgorde, zijn grotendeels onbekend. Leids onderzoek aan vleugelpatronen van vlinders licht een tipje van de sluier op.
Darwin stelde dat alleen mensen zelfbewustzijn en zelfgerichte emoties bezitten. Maar wat is dan die schuldige blik van je hond na enig kattenkwaad, of die misleidende truc van een chimpansee? Kennis over de ontwikkeling van zelfbewuste emoties en onderzoek hiernaar, moeten naar het antwoord leiden.
Negatieve emoties of emotionele ervaringen zijn meestal niet fijn. Als deze ervaringen gepaard gaan met gedragsstoornissen, zijn ze zelfs schadelijk. Door emotionele stoornissen evolutionair te benaderen kijk je er op een heel andere manier tegenaan. Deze benadering laat zien dat ongewenste emotionele toestanden kunnen voortvloeien uit adaptieve mechanismen.
Het leven is één lange reeks van keuzes maken. Een speciale tak van de evolutiebiologie is bezig met het verklaren van de grote verscheidenheid aan levensvormen om ons heen. Ze bestuderen de strategieën die organismen volgen om dat ene hoge doel te bereiken: een zo groot mogelijke fitness.
Als er iets blijft hangen bij iemand die voor het eerst hoort van Darwin’s evolutietheorie, dan is het waarschijnlijk het idee van survival of the fittest. Alleen de sterkste overleeft, en dat verklaart waarom soorten in de loop van de tijd steeds veranderen. Oude kenmerken worden vervangen door nieuwe, beter aangepaste eigenschappen. Moeilijker alleen is dit idee te rijmen met het feit dat binnen soorten veel variatie bestaat.
Allerlei eigenschappen van organismen hebben een adaptieve functie: ze zorgen ervoor dat het organisme kan overleven en zichzelf kan voortplanten. Scherpe tanden zijn voor leeuwen voordelig omdat ze daarmee prooien kunnen vangen en zo niet verhongeren. Dit voordeel is door natuurlijke selectie ontstaan en daarmee een product van evolutie. Evolutiebiologen zoeken naar het waarom achter het bestaan van (uiterlijke) eigenschappen van organismen. Ze zijn vaak geneigd te denken dat een eigenschap wel een voordeel of functie moet hebben voor de soort. Maar dat uitgangspunt blijkt niet altijd juist. Eigenschappen van organismen komen namelijk ook vaak tot stand door eenvoudige, natuurkundige processen. Dat is het geval bij de rangschikking van bladeren aan een plantenstengel en bij de ontwikkeling van vijf vingers bij zoogdieren.
Vlindervleugels vertonen een enorme variatie aan kleurpatronen, zowel tussen soorten als binnen één soort. De kleur van vlindervleugels heeft verschillende functies, zoals bescherming tegen predatoren, partnerherkenning en thermoregulatie. Eigenschappen met verschillende functies spelen een belangrijke rol bij ecologische soortvorming. In dit artikel wordt onderzocht wat de verschillende selectiedrukken zijn op de vleugelkleur van een luzernevlinder, Colias philodice eriphyle, en in hoeverre soortvorming plaats vindt.
Vogels bezitten vlak boven hun staart, goed verstopt tussen de veren, een klein kliertje: de stuitklier. Deze klier scheidt een heel scala aan vetachtige substanties uit die vogels met behulp van de snavel over het verenkleed smeren. Chemici onderzoeken al sinds jaar en dag de ingewikkelde samenstelling van deze zogenaamde poetswassen. Biologen daarentegen hebben nooit veel aandacht gehad voor poetswassen. Men ging er van uit dat ze dienen om veren soepel en waterdicht te houden. Zowel oude als recente ontdekkingen suggereren echter dat er meer aan de hand is.
Woestijnen zijn heet en droog, en verschaffen weinig voedsel aan hun bewoners. Toch kunnen sommige vogels hier leven. Vaak hebben deze soorten nauwverwante tegenhangers in meer gematigde gebieden. Hoe gaan zustersoorten om met zulke verschillende omstandigheden? Dit artikel beschrijft de aanpassingen van leeuweriken aan biotopen die variëren van kurkdroge woestijnen tot natte graslanden.
Natuurlijke selectie is één van de centrale begrippen in de evolutietheorie. Desondanks is er verwarring over wat natuurlijke selectie nu eigenlijk selecteert. Zijn dat eigenschappen die goed zijn voor de soort, voor de groep, voor het individu of voor iets anders misschien? De onduidelijkheid ontstaat omdat natuurlijke selectie niet één enkel proces is, maar bestaat uit allerlei deelprocessen die met elkaar interacteren en ook nog eens op verschillende niveaus blijken te werken. Hoog tijd dus om eens in te zoomen op de complexiteit van natuurlijke selectie…
Organismen planten zich zo hard mogelijk voort. Er is slechts plaats voor een fractie van alle nakomelingen; de rest sterft. Hoe meer nakomelingen je hebt en hoe beter ze zijn aangepast aan de omgeving, des te meer ervan de vruchtbare leeftijd zullen halen. Elke nakomeling die zich dan voortplant, geeft zijn erfelijke eigenschappen door aan een volgende generatie. De eigenschappen die het onderscheid maken, verwerven zo elke generatie meer marktaandeel.
Planten kom je overal ter wereld tegen. Vandaag de dag zie je vooral bloemplanten, maar deze groep is eigenlijk pas heel laat ontstaan. In dit artikel wordt beschreven wat er vanaf het ontstaan van de eerste landplanten tot aan de bloemplanten is gebeurd in de evolutie.
Mannen en vrouwen gedragen zich behoorlijk verschillend, vooral op seksueel gebied. Vaak leidt dit tot onbegrip en conflicten. Inzoomen op de biologische basis van deze gedragsverschillen brengt meer opheldering over de onderliggende oorzaak hiervan.
Terwijl een eeuw geleden de meeste orthodoxe gelovigen accepteerden dat de aarde ‘oud’ was, is typerend voor het recentere ‘creationisme’ de opvatting dat de aarde en het leven daarop in zes dagen geschapen zou zijn. De discussie daarover speelt zich af op het terrein van de evolutiebiologie, maar ook op dat van de wetenschapsfilosofie en de religie.
Bij veel diersoorten wordt dominantie gebruikt om conflicten op te lossen. Hoe worden verschillen in dominantie bepaald? Berusten ze simpelweg op krachtsverschillen of veeleer op (onbewuste) afspraken binnen een populatie? Een theoretisch model laat zien dat er door evolutie inderdaad afspraken kunnen ontstaan waardoor winnaars blijven winnen en verliezers steeds verliezen, zelfs wanneer iedereen gelijke kans heeft conflicten te winnen.
Vogels vallen bij mensen vaak in de smaak vanwege hun mooie kleuren, opvallende kuifjes en lange staarten, of hun vaak complexe zang. Vrijwel al deze eigenschappen zijn echter de erfenis van een felle strijd om partners: seksuele selectie. Doordat vogels zelf ook voorkeur hebben voor partners met een bepaald uiterlijk zijn vele vogelsoorten mooi gekleurd. Hoe werkt dit, en waarom zijn het de fel gekleurde vogels die aantrekkelijk worden gevonden als partner?
Tijdens het Pleistoceen (de geologische periode die ongeveer 2 miljoen jaar geleden begon) waren er grote klimaatschommelingen die ook in de tropische gebieden merkbaar waren. Deze klimaatschommelingen hebben grote invloed op het ecosysteem. In Afrika kromp tijdens de laatste ijstijd het areaal tropisch regenbos sterk ineen en typische regenbos-soorten konden alleen in refugia overleven. Heden ten dage kenmerken die voormalige refugia-gebieden zich door een hoge biodiversiteit en staan in de belangstelling van o.m. natuurbeschermers. Een bepaalde groep begonia’s blijkt geschikt als bio-indicator voor het lokaliseren van voormalige refugia. Onderzoek aan andere groepen organismen verfijnen de refugia-theorie. Taxonomische studies leveren de onontbeerlijke basis voor dergelijk onderzoek, maar deze tak van de biologie krijgt helaas weinig erkenning.
Mensen beschouwen zich graag als superieur aan andere dieren. Evolutionaire verklaringen voor menselijk gedrag weerleggen deze visie en tonen grote overeenkomsten in menselijk gedrag en dat van andere dieren. In deze tekst wordt ingegaan op evolutionaire verklaringen voor menselijk gedrag en worden bewijzen besproken voor de noodzakelijke randvoorwaarde voor dergelijke verklaringen; namelijk dat menselijk gedrag een erfelijke basis heeft
Lange tijd werd gedacht dat voor het ontstaan van nieuwe soorten een geografische barrière (zoals een berg of een zee) nodig was, maar recent hebben computermodellen aangetoond dat dit niet altijd nodig is. Dit artikel beschrijft een aantal manieren van soortvorming zonder geografische barrière.