De hele maand augustus gaan twee psychologen in science center NEMO op onderzoek uit. Ze zijn gewapend met een IQ-test en een spuugpotje, en zoeken de genen die ervoor zorgen dat jij slimmer bent dan je buurman.

‘Witte mensen zijn slimmer dan zwarte’. Een stelling ten tijde van de koloniale overheersing? Nee, een claim van prominente onderzoekers uit de eenentwintigste eeuw. Het zijn twijfelachtige nieuwe pogingen om intelligentieverschillen aan zoiets als ras te koppelen.

Vorige week kwam het vijfde ‘Kinderen in Tel’-rapport uit. Het nieuws was somber: ondanks alle inspanningen gaat het niet beter met de 200.000 kinderen die het al het allermoeilijkst hadden. De gevolgen voor hun ontwikkeling en kansen in het onderwijs zijn groot.

UvA-onderzoekers maken korte metten met de omstreden theorie van Richard Lynn: het IQ-verschil tussen Afrikanen en Westerlingen zit níet in de genen. Lynns onderzoek was ver onder de maat.

Kinderen die voor hun geboorte vaak zijn blootgesteld aan een veelvoorkomende verbinding in uitlaatgassen scoren ruim vier punten lager op een IQ-test

Er is geen gen aan te wijzen dat zowel ras als IQ ‘regelt’. En toch blijft de theorie dat zwarte mensen van nature minder intelligent zijn dan witte de kop op steken in wetenschappelijke vakbladen. Op zich prima: de wetenschap moet ook politiek incorrecte theorieën serieus nemen. Maar dan moeten de aanhangers wel met beter bewijs komen. “Dit is bizar slecht,” aldus IQ-expert Jelte Wicherts.

Mensen – ook zeer intelligente – zijn aan de lopende band irrationeel. We maken rare keuzes, doen stomme dingen en vergeten om de haverklap na te denken waar dat wel nodig is. Waarom eigenlijk? En moeten we onze kinderen op school niet beter leren om rationeel te zijn?

Voortdurende blootstelling aan lucht die vervuild is met onder meer fijn stof zorgt voor hersenschade bij kinderen. Vooral de frontale cortex (het ‘denk- en plangebiedje’ in het brein) blijkt slechter te functioneren, waardoor de kinderen uit een vuile stad minder intelligent zijn dan kinderen die schone lucht inademen. De kinderen uit het onderzoek komen uit een deel van Mexico City waar de gemiddelde hoeveelheid fijn stof ongeveer gelijk is aan Nederland.

Recentelijk vermeldde de Volkskrant dat loodgieters vaak meer verdienen dan universitair opgeleiden. Als econoom schrok ik daar nogal van en het nieuws maakte me eerlijk gezegd enigszins beschaamd: moeten we onze jeugd nu maar adviseren om loodgieter te worden? Maar wat komt er dan terecht van de aansporingen van minister Plasterk, die ons er steeds op wijst dat we leven in een kenniseconomie en dat we via betere universitaire opleidingen ons land naar een hoger niveau moeten tillen om zo onze concurrentiepositie in de wereld te verstevigen of minstens te verdedigen?

Amerikaanse kinderen ondergaan zonder uitzondering op jonge leeftijd een gestandaardiseerde IQ-test. Ouders kunnen zich niet voorstellen dat dit in Europa niet gebeurt. Toch ligt de IQ-test in de Verenigde Staten al sinds de introductie onder vuur. In zijn proefschrift laat Gerome Friesen zien dat de heftige debatten over intelligentie in de VS alles te maken hebben met de Amerikaanse cultuur en geschiedenis. Friesen promoveert 29 juni 2006 aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Niet de omvang van het brein, maar de ontwikkeling van de hersencortex maakt dat sommige kinderen intelligenter zijn dan hun leeftijdsgenootjes. Dat blijkt uit een onderzoek van neuroloog Philip Shaw, die zijn bevindingen in het tijdschrift Nature publiceerde.

Genetische aanleg bepaalt volgens onderzoekster Daniëlle Posthuma verschillen in intelligentiequotiënt.