kennislink.nl maakt nieuwsgierig

Kernwoord plaattektoniek

1. Plaattektoniek

   donderdag, 14 augustus 2008 · Dossier

   Plaattektoniek is het bewegen van aardplaten. Alfred Wegener toonde voor het eerst het bestaan van bewegende continenten aan in het begin van de 20e eeuw. Aardplaten bewegen naar elkaar toe, van elkaar af of langs elkaar heen. Dit alles om warmte kwijt te raken uit de diepe aarde. De bewegingen zorgden en zorgen voor veranderingen in de plaats van de continenten. In het verleden waren er bijvoorbeeld diverse supercontinenten. Dit samenkomen en weer uiteengaan had en heeft grote gevolgen voor het klimaat, de zeespiegel, de evolutie, gebergtevorming, de oceaanstromingen maar ook op de verdeling en hoeveelheid grondstoffen zoals aardolie.

   Auteur: Adiël Klompmaker

2. Gevormd door bewegende aardplaten

   woensdag, 30 juli 2008 · Achtergrond

   Zeventig miljoen jaar geleden kon je nog van Rio de Janeiro naar Melbourne wandelen, maar nu? Aardplaten bewogen én bewegen met centimeters per jaar. Hierdoor komen botsen platen soms massaal op elkaar, een supercontinent vormend, om vervolgens weer op te breken. Deze gebeurtenissen uit een ver verleden bepalen op welke hoogte we leven en in welk klimaat maar ook bijna de hele economie. Waar zouden we zijn zonder aardolie en gas, grondstoffen die niet zouden zijn ontstaan als er geen plaattektoniek bestond.

   Auteur: Adiël Klompmaker

3. Zuurstofrijke supercontinenten

   woensdag, 30 juli 2008 · Nieuws

   In de aardse geschiedenis zijn supercontinenten ontstaan die vervolgens weer opbraken. Tijdens de vorming stijgt de zuurstofconcentratie in de atmosfeer én bij het opbreken daalt deze juist weer, belangrijk voor het leven op aarde. Dit alles verklaren onderzoekers Campbell en Allen door een kettingreactie, waarbij de afbraak van bergen cruciaal is.

   Auteur: Adiël Klompmaker

4. Enkele steen bewijst verbinding tussen Noord-Amerika en Antarctica

   donderdag, 24 juli 2008 · Nieuws

   De plaats van veel van de huidige continenten in het één-na-laatste supercontinent Rhodinia (1,1 miljard tot 750 miljoen jaar geleden) is onzeker. Een nieuw bewijs is een klein granietbrokje uit Antarctica dat vertelt dat Noord-Amerika en Antarctica toen aan elkaar vast zaten. Goodge (University of Minnesota-Duluth) en collega’s schrijven dit in Science.

   Auteur: Tom van Loon

5. Bewijzen en historie plaattektoniektheorie

   dinsdag, 15 juli 2008 · Achtergrond

   De Duitser Alfred Wegener publiceerde in 1915 zijn theorie over bewegende continenten. Hij kwam met harde bewijzen uit de paleontologie, van gebergteketens, van ijstijdafzettingen en de pasvorm van continenten aan weerszijden van de Atlantische Oceaan. Zijn mechanisme voor het bewegen van de continenten, de getijden, was echter niet correct. De theorie van de plaattektoniek werd pas in 1968 aanvaard toen harde bewijzen uit het paleomagnetisme het mechanisme verklaarden: mantelconvectie zorgt voor de beweging van aardplaten.

   Auteur: Adiël Klompmaker

6. De hele aardbol beweegt

   vrijdag, 11 juli 2008 · Achtergrond

   Plaattektoniek is het bewegen van platen op onze aarde. Bij de aardplaatgrenzen wordt nieuw aardkorst gevormd, duiken aardplaten de diepte in of schuiven ze langs elkaar heen. Dit bewegen wordt veroorzaakt door convectie in de aardmantel en het bewegen van de aardplaten zelf. Dit alles om warmte uit het binnenste van de aarde kwijt te raken.

   Auteur: Adiël Klompmaker

7. Uitstervingen door zeespiegelfluctuaties

   donderdag, 19 juni 2008 · Nieuws

   Op vijf momenten in de geologische geschiedenis vond massale uitsterving plaats. Shanan Peters meldt in Nature dat het dalen en stijgen van de zeespiegel een enorme invloed heeft gehad op de bodems, dus op het leven erop en dus op de uitsterving ervan. Hij verwerpt andere oorzaken zoals de inslag van hemellichamen en grootschalige lavauitstroom echter niet.

   Auteur: Adiël Klompmaker

8. Oud supercontinent in tweeën

   woensdag, 30 april 2008 · Nieuws

   Nieuw onderzoek wijst uit dat het oercontinent Gondwanaland eerst in tweeën brak in plaats van in meerdere stukken. Gondwanaland was een supercontinent op het zuidelijk halfrond van 210-180 miljoen jaar geleden. Het bestond uit onder andere Zuid-Amerika, Antarctica, Australië en India.

   Auteur: Adiël Klompmaker

9. Vulkanen – Opbouw, vorm/type en locatie

   vrijdag, 28 maart 2008 · Achtergrond

   Een vulkaan komt pas in het nieuws bij een uitbarsting en dat terwijl hij zich toch vaak tientallen tot honderden jaren rustig heeft gehouden. Na het nieuws, met de nodige spectaculaire beelden, verdwijnt de vulkaan weer snel uit de belangstelling. Het verhaal van een vulkaan is daarmee echter niet af. Vragen die kunnen rijzen zijn bijvoorbeeld hoe zo’n vulkaan opgebouwd is, welke vormen en typen zijn er zijn en waar vulkanen voorkomen? Dit artikel geeft hiervan een informatief overzicht.

   Auteur: Adiël Klompmaker

10. Verschil in zinken van aardplaten

    vrijdag, 29 februari 2008 · Nieuws

    Het proces waarbij de ene aardplaat onder de andere duikt, heet subductie. Jonge oceaanplaten blijken dit veel sneller te doen dan oude. Deze informatie kan helpen bij het voorspellen van grote aardbevingen.

    Auteur: Adiël Klompmaker

11. Stromingen in aarde beter bekend

    dinsdag, 19 februari 2008 · Nieuws

    Door het toepassen van een nieuwe methode zijn stromingen van (gesmolten) gesteente in de aarde (0-700 km diepte) met grote zekerheid te bepalen (99%). De nieuwe methode gebruikt hiervoor de trillingen van aardbevingen. Het blijkt dat de stromingen overeenkomen met de plaattektoniek.

    Auteurs: Adiël Klompmaker en Karin Visser

12. Vulkanen vertraagden stijging zuurstofconcentratie

    donderdag, 8 november 2007 · Nieuws

    Onderzoekers Kump (USA) en Barley (Australië) hebben ontdekt dat onderzeese vulkanen de aanwezigheid zuurstof in de atmosfeer ongeveer 200 miljoen jaar hebben vertraagd. Pas rond 2,5 miljard jaar geleden kwam er veel zuurstof in de atmosfeer terecht.

    Auteur: Adiël Klompmaker

13. Aardbeving nabij Yogyakarta

    dinsdag, 30 mei 2006 · Nieuws

    Na het gerommel van de Merapi vulkaan werd het Indonesische eiland Java vorige week vrijdag ook nog eens opgeschrikt door een aardbeving. Met 6.3 op de schaal van Richter niet de allerzwaarste aardbeving, maar omdat de beving slechts op 10 kilometer diepte plaatsvindt, is de schade en het aantal slachtoffers groot.

    Auteur: Bernd Andeweg

14. Schelpdieren in de diepzee: voortplanting onder zware druk

    dinsdag, 15 juli 2003 · Achtergrond

    De diepzee is niet verstoken van leven zoals men nog niet zo lang geleden dacht, juist in de afgelegen dieptes liggen plekken met een spectaculaire fauna die alleen daar kan bestaan. Rondom scheuren in de aardkorst waar heet water uitstroomt (hydrothermal vents) leven onder meer grote hoeveelheden schelpdieren die zich hebben aangepast aan de zware omstandigheden in de diepte. Er is weinig bekend over hun voortplanting omdat de larven nauwelijks in het laboratorium zijn op te kweken vanwege de drukverschillen. Langdurige studies op locatie zijn bovendien kostbaar. Via indirecte methodes en zorgvuldige bestudering van volwassen exemplaren wordt duidelijk dat ook deze groep een diversiteit aan oplossingen heeft voor het verspreiden en voortbestaan van de eigen populatie.

    Auteur: Iris Hendriks