Wat is ons zonnestelsel toch mooi. Grote en kleine planeten draaien rustig hun rondjes om de zon, zonder enige last van elkaar te hebben. Veel vaker gaat het er bij de vorming van planetenstelsels nogal chaotisch aan toe. Kleine, potentieel leefbare planeten als de Aarde overleven het dan vaak niet. Dat blijkt uit computersimulaties die astronomen gemaakt hebben.

De kleinste planeet van ons zonnestelsel, Mercurius, is het bestuderen waard. Ondanks zijn geringe formaat en zijn verzengende klimaat heeft de planeet namelijk een magnetisch veld. Hoe dat er precies uitziet weten we binnenkort, dankzij MESSENGER. De Amerikaanse ruimtesonde bereikte deze week zijn baan rond Mercurius.

Sterren en hun begeleidende planeten worden geboren uit dezelfde tollende schijf, en draaien daarom dezelfde kant op. Maar onlangs werden er twee planeten ontdekt die de andere kant op om hun zon draaien. Kosmisch biljart zou hun baan hebben verstoord.

Ieder jaar is hij er opnieuw in augustus: de Perseïden-meteorenzwerm. Dit jaar bereikt hij zijn maximum op de nacht van 12 op 13 augustus.

Welke manen zijn interessanter: die van Jupiter of die van Saturnus? De Jupitermaan Europa en de Saturnusmaan Titan zijn waarschijnlijk de meest aardachtige objecten in ons zonnestelsel, maar om ze allebei van dichtbij te bekijken is heel veel geld nodig. Wetenschappers van de Europese en Amerikaanse ruimtevaartorganisaties ESA en NASA hebben nu de knoop doorgehakt: de eerste missie gaat naar Jupiter om Europa van dichtbij te zien. Daarna staat Saturnus op het programma.

De zoektocht naar pulsars, een speciale klasse van neutronensterren, lijkt een zoektocht naar een speld in een hooiberg. Een Amsterdamse promovenda heeft er nu met behulp van de radiotelescoop in Westerbork in één keer drie gevonden. Het begin van een reeks aan bijzondere vondsten?

Op Saturnusmaan Titan zijn nieuwe meren ontdekt. Op de plaats waar de meren gevonden zijn waren er een jaar geleden nog niet, dus moeten ze recent gevormd zijn. De ontdekkers denken dat de meren ontstaan zijn door hevige regens van vloeibaar methaan.

Onze maan draait in één omwenteling rond de aarde precies één keer om haar as. Daardoor zien we altijd dezelfde kant van het hemellichaam; de andere kant blijft voor ons onzichtbaar. Wetenschappers in Parijs hebben berekend dat die situatie niet altijd zo is geweest: miljarden jaren geleden was de andere kant van de maan naar de aarde gericht. Een asteroïde bracht de verandering teweeg.

De theorie dat stenen op Mars stil zijn blijven liggen sinds hun verspreiding door sterke winden klopt niet meer. Wetenschappers ontdekten dat kleine stenen zich langzaam maar zeker verplaatsen. Tegen de windrichting in.

Geen obstakel is te hoog, geen heuvel is te steil voor de Jollbot van Rhodri Armour. De promovendus van de universiteit van Bath in Engeland ontwierp een robot die over praktisch elk terrein kan voortbewegen. Wellicht is dit het ontwerp waar NASA al zo lang naar op zoek is voor een robot die de meest onherbergzame planeten kan verkennen.

Drie Leidse studenten hebben dit jaar een exoplaneet ontdekt. Het blijkt om een uitzonderlijke planeet te gaan, een stuk groter dan Jupiter en ruim vijf keer zo zwaar. Het is de eerste planeet die is ontdekt bij een snel roterende ster.

Om leven zoals dat op aarde mogelijk te maken zijn vier ingrediënten absoluut noodzakelijk: water, methaan, koolstofdioxide en zuurstof. Water en methaan zijn al eerder buiten ons zonnestelsel aangetroffen, en nu is in de atmosfeer van een Jupiter-achtige planeet ook koolstofdioxide gevonden.

Utrechtse onderzoekers hebben een nieuwe locatie van deeltjesversnelling ontdekt in supernovarest Cassiopeia A. Dat supernovaresten deeltjes tot hoge energieën versnellen, was al bekend; ruim tien jaar geleden werd het directe bewijs geleverd dat dit aan de buitenkant van zo’n restant gebeurt. Nu blijkt dat in Cassiopeia A de deeltjesversnelling ook aan de binnenkant plaatsvindt. De Utrechtse promovenda Eveline Helder en haar begeleider Jacco Vink hebben dit gepubliceerd in het Amerikaanse tijdschrift The Astrophysical Journal.

De Hubble ruimtelescoop heeft voor het eerst met zichtbaar licht een foto gemaakt van een planeet die om een andere ster cirkelt. Het gaat om Fomalhaut, een ster met een grote stofring waarvan astronomen al jaren vermoeden dat er een planeet verborgen is. Dankzij de ontdekking zullen we de invloed van een stofring op de vorming van een zonnestelsel beter begrijpen.

De Phoenix-Marslander is deze week getuige geweest van een prachtig schouwspel. Witte vlokken dwarrelden uit de Marsiaanse wolken – sneeuw, van dezelfde soort als die wij kennen. Door de kou op de rode planeet bereiken de vlokken de grond waarschijnlijk niet.

Is onze aarde de enige bewoonbare planeet? Om die vraag te beantwoorden proberen sterrenkundigen zoveel mogelijk andere planeten te ontdekken en te bestuderen. De PRIMA-faciliteit op de Very Large Telescope in Chili makt het detecteren van planeten buiten ons zonnestelsel (zogenaamde exoplaneten) een stuk makkelijker. En Nederlandse technici van TNO hebben daarvoor een belangrijk onderdeel ontwikkeld.

Op zaterdag 16 augustus vond een maansverduistering plaats boven Nederland. Tussen wolkenflarden door waste zien hoe de maan in de loop van de avond bijna volledig verdween in de schaduw van de aarde.

In Mawrth Vallis op Mars, een dal waar in de toekomst mogelijk Marswagentjes zullen rondrijden, zijn netjes geordende lagen van kleirijk gesteente gevonden. Dat wijst erop dat hier vroeger rijkelijke hoeveelheden water aanwezig waren (Science, 8 augustus).

Bij het opstellen van theorieën over het ontstaan van ons zonnestelsel wordt er vaak van uitgegaan dat ons zonnestelsel in alle opzichten ‘gemiddeld’ is. Maar nieuw onderzoek door sterrenkundigen van Northwestern University (NU), gebaseerd op de gegevens van planeten bij andere sterren, zet die gedachte op z’n kop. Volgens de onderzoekers is ons zonnestelsel heel bijzonder en had het niet veel gescheeld of ook hier waren nare dingen gebeurd (Science, 8 augustus).

Sinds deze week laat de vluchtleiding de Europese ruimtesonde Venus Express een aantal baanmanoeuvres uitvoeren, die ertoe moeten leiden dat de sonde in een krappere baan om de planeet Venus gaat draaien. Vanuit zijn nieuwe omloopbaan, die op 4 augustus wordt bereikt, zal Venus Express nieuwe gebieden en verschijnselen kunnen onderzoeken.