Verschillende kranten publiceren vaak over dezelfde onderwerpen — in nèt even andere bewoordingen. Tilburgse onderzoekers hebben een dataset van meer dan twee miljoen woorden ontwikkeld waarmee een computer deze inhoudelijke overlap kan herkennen. Handig voor zoekmachines, of voor software die moet kunnen samenvatten.

Met de Ngram Viewer van Google kun je zoeken in meer dan 5 miljoen gedigitaliseerde boeken. Met één druk op de knop weet je waar en wanneer het feminisme hoogtij vierde. Of wanneer het woord ‘netiquette’ populair werd en onregelmatige werkwoorden regelmatig werden.

Eind 2010 maakt STEVIN, het Nederlands-Vlaamse stimuleringsprogramma voor de taal- en spraaktechnologie, de balans op. Is de toegekende subsidie goed besteed? Een overzicht — van de basis van het onderzoek tot aan de producten op de markt.

Youp van ’t Hek legt de telefonische helpdesks flink het vuur aan de schenen. De oplossing is echter simpel: investeer in een spraakherkenner die de klant vraagt waar hij voor belt en vervolgens automatisch doorschakelt naar de juiste afdeling. Technologische toepassingen op het gebied van taal en spraak kunnen veel kosten besparen en diensten verbeteren.

Een nieuwe taal leren is het leukst met teksten en oefeningen die je interessant vindt. Voor volwassenen zijn dit doorgaans niet de boekjes waarmee kinderen leren lezen. Maar volledige romans zijn meestal weer te moeilijk voor hen. Hoe bepaal je de moeilijkheidsgraad van een tekst?

Het is alweer bijna zover: Sinterklaas. Zie jij ook zo op tegen het schrijven van gedichtjes? Google Translate werkt aan een dienst die gedichten kan vertalen. En normale teksten kan omzetten in dichtvorm. Dat zou veel werk schelen…

Computer NELL leert zichzelf taal begrijpen door veel teksten te analyseren. En dat gaat bijna altijd goed…

Uit een tienjarig onderzoek van verschillende universiteiten blijkt dat er op veel jongere leeftijd dan voorheen werd gedacht al aanwijzingen zijn te vinden voor dyslexie. De resultaten werden bekend gemaakt op de NWO-familiedag in Dierenpark Amersfoort.

Dreigbrieven, zelfmoordbrieven – het kan belangrijk zijn om te weten wie de schrijver is van een handgeschreven tekst. Forensisch experts kunnen handschriften identificeren, maar voor objectieve resultaten of om een grote handschriftendatabase door te pluizen, heb je een computer nodig. Ralph Niels leerde de computer handschriften te herkennen.

Iedereen heeft zijn eigen individuele schrijfstijl. Zelfs als je je best doet een andere stijl te kopiëren, is de kans groot dat je door de mand valt. Handig voor politie en rechters, al is de analyse lang niet altijd betrouwbaar.

De kleine gebaren die je maakt tijdens het spreken ondersteunen de boodschap die je overbrengt. Utrechtse onderzoeker Gianluca Giorgolo heeft deze gesticulaties in kaart gebracht. Met zijn model kunnen computers in de toekomst nog realistischer communiceren.

Stel, je buren hebben hun muziek wel heel erg hard staan en je wilt dit melden bij de politie. Dit is niet spoedeisend, dus je pakt je mobieltje en belt 0900-8844. De eerste vraag die de telefoniste je stelt is waar je vandaan belt, zodat ze je kan doorverwijzen naar het juiste politiebureau. Sinds kort neemt de computer deze taak van haar over.

In 1996 liet IBM de wereld versteld staan met Deep Blue, een schaakcomputer die grootmeester Garri Kasparov wist te verslaan. Dit najaar hoopt IBM op eenzelfde zege, met Watson, een vraag-antwoord machine die het opneemt tegen de beste spelers van het Amerikaanse tv-spelletje Jeopardy!

‘Fosit webufo’. Met dit simpele commando zeg je tegen je robot dat hij linksaf moet slaan. Wetenschappers van de Technische Universiteit Eindhoven hebben ROILA ontwikkeld, een speciale taal die makkelijk is te verstaan voor computers en makkelijk te leren voor mensen.

Zin in een Vlaams uitstapje deze zomer? In Technopolis, het doe-centrum voor wetenschap en technologie in Mechelen, staat de dialectherkenner. Deze computer raadt op basis van je spraak waar je vandaan komt.

Een onbekend schrift ontcijferen is een flinke uitdaging. Waar begin je? En lijkt de onbekende taal eigenlijk wel op een bekende taal? In de 19e eeuw werden onderzoekers geholpen door de Steen van Rosetta, vandaag de dag kunnen computers van grote betekenis zijn.

De manier waarop mensen woorden herkennen bij het horen van spraak kan nu worden onderzocht met een computermodel. Taalonderzoekster Odette Scharenborg van de Radboud Universiteit Nijmegen is er in geslaagd om een model te maken dat het proces simuleert van spraaksignaal tot herkenning van het woord.

‘De boze koningin geeft Sneeuwwitje de giftige appel.’ Of ‘… geeft de giftige appel aan Sneeuwwitje.’ Zelfde betekenis, andere volgorde. Met een beetje wiskunde berekenen taalwetenschappers welke volgorde het meest waarschijnlijk is.

Als je aan het studeren bent, is het vaak handig om een lijst met definities bij de hand te hebben om de betekenis van moeilijke woorden op te zoeken. Promovenda Eline Westerhout ontwikkelde software die automatisch zo’n lijst samenstelt.

In veel bedrijven gaan zoveel vaktermen om dat werknemers op den duur zelf door de bomen het bos niet meer zien. Het Amsterdamse bedrijf Gridline gaat daarom in opdracht van de Nederlandse Taalunie software ontwikkelen die automatisch het jargon uit een tekst haalt. Vervolgens kan het bedrijf zelf beslissen of het aangepast moet worden.