kennislink.nl maakt nieuwsgierig

Kernwoord taal & spraak

1. De zorgdraag-verandering

   dinsdag, 10 april 2007 · Achtergrond

   Soms lees je iets wat niet echt fout lijkt, maar wat je zelf nooit zo zou opschrijven. Zulk soort twijfel wijst vaak op een taalverandering in actie. Zo ook de vraag of het nu er belang in stellen is of erin belangstellen. Of: er leiding aan geven of eraan leidinggeven. Joop van der Horst over een boeiende verschuiving in onze taal.

   Auteur: Joop van der Horst

2. U of jij: wat moet je nou?

   maandag, 9 april 2007 · Achtergrond

   Weinig woorden weerspiegelen zo helder maatschappelijke veranderingen als u en jij. Het gebruik van deze aanspreekvormen is binnen drie generaties drastisch verschoven. U drukt tegenwoordig eerder afstand uit dan beleefdheid, maar ook zeker nog respect n status. Toch kan u als een klap in je gezicht voelen -je en jij verkleinen immers de afstand tot de ander. Voor Nederlanders, Vlamingen en buitenlanders blijft het lastig kiezen uit die kleine woordjes.

   Auteur: Jan Erik Grezel

3. Reizen in de tijd

   maandag, 9 april 2007 · Achtergrond

   Tijdreizigers met bestemming Middeleeuwen zullen zich danig moeten voorbereiden op hun uitstapje. Alles wat hun te wachten staat, is anders dan ze gewend zijn. Neem nu de taal: die lijkt in maar weinig op het Nederlands van nu. Gelukkig bestaat er sinds kort een speciale stoomcursus Middelnederlands.

   Auteurs: Jaap de Jong en Corrie de Haan

4. Nederlands met een exotisch tintje

   maandag, 9 april 2007 · Achtergrond

   De officiële taal van Suriname is het Nederlands. In de loop der jaren kreeg het daar allerlei invloeden te verwerken, die stuk voor stuk terug te voeren zijn op de rijke etnische samenstelling van het land, en op de bonte geschiedenis ervan. Hoe Nederlands is het Surinaams-Nederlands nog?

   Auteur: Armand Snijders

5. Hou op met klagen en zet je oren open

   maandag, 9 april 2007 · Achtergrond

   Volgens sommigen wordt er almaar slechter en slordiger gesproken. Die mensen hebben ongelijk: er wordt niet slechter gesproken dan vroeger en er is zelfs veel moois te horen. Als je er maar naar wilt luisteren.

   Auteur: Marc van Oostendorp

6. Het nieuwe krijgen

   maandag, 9 april 2007 · Achtergrond

   Het werkwoord krijgen kreeg er een jaar of tien geleden een toepassing bij. Sindsdien kun je gerust zeggen ‘Ik krijg dat niet naar Polen gemaild’ of ‘Hoe krijg ik dat eiwit zo snel geklopt?’ Dat lijkt misschien een onbeduidende betekenisuitbreiding, maar er is méér aan de hand. Joop van der Horst over een verandering die een centraal hoofdstuk van onze grammatica raakt.

   Auteur: Joop van der Horst

7. “Taalkunde is veel meer dan zinsontleding”

   maandag, 9 april 2007 · Achtergrond

   Achttien jaar lang was Maarten van den Toorn hoogleraar Nederlandse Taalkunde in Nijmegen. Bekend is hij van de bestsellers Nederlandse taalkunde en Nederlandse grammatica. Hij stond aan de wieg van de ANS (de Algemene Nederlandse Spraakkunst) en schreef onder andere over het taalgebruik van de nationaal-socialisten en over nieuwe trends in het Nederlands van de twintigste eeuw. Een gesprek met een volbloed neerlandicus die de polemiek niet schuwt.

   Auteur: Jan ErikGrezel

8. Spreken in tongen: trance of techniek?

   woensdag, 4 april 2007 · Achtergrond

   Pinksteren, dat is vooral twee vrije dagen bij volop voorjaar. Maar wat is ‘Pinksteren’ eigenlijk? Christenen herdenken dan de neerdaling van de Heilige Geest op de apostelen. Volgens het Nieuwe Testament begonnen Paulus en de zijnen daarbij “in andere talen” of “in tongen” te spreken. Het spreken in tongen is ook vandaag nog een opvallend element in de pinksterbeweging, een kerkelijk buitenbeentje. Hoe gaat dat in z’n werk?
   
   Is het pure extase of kun je ‘tongentaal’ ook leren?

   Auteurs: Marc van Oostendorp en Jan Erik Grezel

9. Taal in stad en land

   woensdag, 4 april 2007 · Achtergrond

   Stadsdialecten zijn razend populair en sommige streektalen zijn sinds kort zelfs officieel erkend. Beleven we werkelijk zoiets als een dialectrenaissance? En hoe verhouden dialect en standaardtaal zich tegenwoordig tot elkaar? Hoe is dat zo gekomen? Een inventarisatie en een terugblik.

   Auteur: Nicoline van der Sijs

10. “Ik was me verslapen, weet je ?”

    woensdag, 4 april 2007 · Achtergrond

    Bij toeval ontdekte taalkundige Jacomine Nortier een aantal jaar geleden een nieuwe variant van jongerentaal. Het Murks – een samentrekking van Marokkaans (Berbers en Arabisch) en Turks – wordt gesproken door autochtone Nederlandse tieners die de taal van hun allochtone leeftijdsgenoten imiteren. Niet om ze op de hak te nemen, maar omdat het stoer is.

    Auteur: Jacomine Nortier

11. De geschiedenis herhaalt zich

    woensdag, 4 april 2007 · Achtergrond

    Staatssecretaris Sharon Dijksma wil peuters die opgroeien in achterstandswijken een taaltoets laten afnemen. Vergelijkbare beleidsvoornemens waren er dertig jaar geleden ook. Taalkundige Frans Hinskens stelt voor om de uitwerkingen van eerder beleid mee te laten wegen in de huidige gedachtenvorming.

    Auteur: Frans Hinskens

12. Brein wapent zich tegen afleiding

    woensdag, 4 april 2007 · Nieuws

    NWO-onderzoeker Harm Veling bewees dat het brein informatie selecteert aan de poort om nuttige zaken te onthouden. Afleidende informatie wordt geweigerd, neutrale informatie mag naar binnen. Bij vermoeide mensen blijkt dit systeem niet meer te werken.

13. R was eens?

    dinsdag, 3 april 2007 · Achtergrond

    De metgezel van Winnie de Poeh is een tijger die Teigetje heet, Amsterdam wordt vaak uitgesproken als ‘Amsedam’, en burgemeester was ooit burgermeester. Het lijkt wel of de r na een klinker en voor een medeklinker aan het verdwijnen is. Is dat ook zo?

    Auteurs: Henk van den Heuvel en Catia Cucchiarini

14. Visueel Esperanto of steno voor ingewijden?

    dinsdag, 3 april 2007 · Achtergrond

    Even leek het erop dat beeldtaal het mogelijk zou maken om met de hele wereldbevolking te communiceren. Maar wie weleens heeft gekopieerd op een kopieerapparaat met louter pictogrammen, weet dat beeldtaal niet altijd uitkomst biedt. Wanneer werken pictogrammen beter dan woorden? En hoe ziet de toekomst van beeldcommunicatie eruit?

    Auteur: Paul Mijksenaar

15. Alle aanwezigen behalve de kinderen

    maandag, 2 april 2007 · Achtergrond

    Samentrekken lukt niet altijd. ‘Hij zwemt of hij fietst’ kan zonder problemen ‘Hij zwemt of fietst’ worden, maar bij ‘Hij hoeft maar te kikken of hij krijgt zijn zin’ gaat dat niet. Toch wordt in alle twee de zinnen het voegwoord of gebruikt. Wat is hier aan de hand? Het antwoord hangt samen met een vakgebied waarvan je dat misschien niet zo snel zou verwachten: de wiskunde.

    Auteur: Emmeken van der Heijden