Wie denkt dat er op Nederlands grondgebied geen vulkanen zijn heeft het mis. Het zijn er twee, en ze gelden als actief.

Onderwatervulkanen kunnen uitbarsten door grote klodders lava langzaam uit de vulkaanpijp op te laten stijgen. Hiermee is een nieuw eruptiemechanisme ontdekt, dat tussen de explosieve uitbarsting en de rustige uitstroom van lava in zit.

De natuur geeft en neemt. Van dat laatste houden we helemaal niet wat betreft natuurrampen. Tussen 2000 en 2009 kwamen wereldwijd ruim 78.000 mensen per jaar om door deze rampen. Rampjaar 2010, waarin bijna 300.000 mensen de dood vonden, is niet meegerekend. Wat zijn de dodelijkste natuurrampen en waar komen ze voor?

Met geothermie warmte en energie winnen bij een vulkaan: de duurzame energie lijkt voor het oprapen te liggen. Toch klinkt het ook spannend; als er tijdens het boren wat mis gaat, kan er wel een stroom lava vrijkomen die met kracht naar buiten wil. Is geothermie bij een vulkaan de risico’s wel waard?

Ingenieursbureau Van den Noort Innovations bedacht een passieve tsunamibreker die de massa van een tsunami zelf gebruikt om de vloedgolf te breken. Het bureau ontving voor het concept de Wall Street Journal Technical Innovation Award in de categorie Environment.

Aardwetenschappers discussiëren er al jaren over: worden vulkaanketens veroorzaakt door mantelpluimen of niet? Onregelmatigheden in sommige onderzeese vulkaanketens leken een argument te zijn tegen de pluimtheorie, maar nieuw onderzoek spreekt dit tegen.

De plotselinge schok van een beving doet veel mensen trillen van angst. En terecht, want jaarlijks komen gemiddeld duizenden mensen om. In de laatste jaren blijkt dat het gevaar niet direct geweken is na een zware aardbeving. Zelfs niet voor mensen die duizenden kilometers ver weg wonen…

Wil je als soort overleven in de competitieve wereld van het dieren- en plantenrijk, dan is verspreiding van zaden, sporen of larven cruciaal. Een vulkaanuitbarsting zorgt voor een spectaculair fenomeen eens in de zoveel tijd: drijvende vlotten van puimsteen, ideaal voor organismen om te koloniseren. Er komen echter ook steeds meer onnatuurlijke vlotten voor.

Wat is een beving? Waar komen ze voor? Hoe zwaar is een beving? Wat zijn de neveneffecten van aardbevingen? En zijn ze al te voorspellen? Hoe gedragen mensen zich? Dit dossier laat de diversiteit van aardbevingen zien en verwijst door naar nog meer artikelen.

We gaan 200 miljoen jaar terug in de tijd. Het leven op aarde onderging een zware crisis, want driekwart van alle soorten op aarde overleefde de beruchte Trias-Jura-grens niet. Hoe dat nu precies kwam is onderwerp van een levendig wetenschappelijk debat. De nieuwste resultaten komen uit Denemarken…

De groei van submariene vulkanen gaat niet geleidelijk maar schoksgewijs, zo bleek uit observaties door vulkanologen van de Monowai in de Stille Oceaan. In nog geen week kwam de vulkaantop bijna tachtig meter hoger te liggen.

Hoe laat je de aarde zand uitspuwen? Dat kan door de bodem te laten trillen, maar ook door gewicht te dumpen op waterig zand in de ondergrond. Dat laatste gebeurde in de Pleistoceen-periode en onder water…

Volle maan? Vergeet de weerwolf en de witte wieven; waar je echt voor moet oppassen zijn vulkaanuitbarstingen! Uit de statistieken blijkt namelijk dat vulkanen actiever zijn wanneer de zon, de maan en de aarde op één lijn staan, dan in de rest van de maand. Bij volle maan is er dus extra kans op een uitbarsting; en bij nieuwe maan trouwens ook.

Krijgen we een grote vulkaanuitbarsting in IJsland dit jaar? Het zou zomaar kunnen, denken aardwetenschappers uit IJsland en Delft. De afgelopen maanden was het opvallend onrustig in en onder de Katla.

Waarom heeft de maan geen vulkanen? Omdat de magma die zich op grote diepte bevindt te zwaar is om omhoog te komen, dachten aardwetenschappers. Zware magma blijkt echter juist uit gesteente te ontstaan dat zich oorspronkelijk op geringe diepte bevond. Kennelijk heeft de mantel van de maan zich in het verleden omgedraaid.

De uitbarsting van de Santorini van 1600 BC in de Egeïsche Zee (Griekenland) leidde de val van de Minoïsche beschaving in. Zulke enorme uitbarstingen komen zeer zelden voor. Daarom weten we nauwelijks wat er gebeurt bij deze vulkanen voor de uitbarsting, en ook niet hoe lang van te voren er voortekenen zullen zijn. Daar is nu verandering in gekomen door nieuw onderzoek.

Diamanten vormen op honderden kilometers diepte. Daar kunnen we natuurlijk niet bij. Gelukkig stijgen de diamanten met magma mee naar het aardoppervlak. Hoe dat kan?

Dit dossier geeft een korte inleiding over massa-extincties en verwijst door naar diepgaandere artikelen. De vijf massa-extincties uit het verleden en de huidige uitsterving komen aan bod.

Tegenwoordig zakt de oceaankorst op sommige plaatsen op aarde langzaam weg in de aardmantel. Waar deze korst blijft is vaak een raadsel. Deze oceaankorst blijkt nu heel handig bij het verklaren van de grootste massa-uitsterving ooit, zo’n 251 miljoen jaar geleden.

Zegt de Eyjafjallajökull u nog iets? Of de Grímsvötn? Deze IJslandse vulkanen brachten in 2010 en 2011 as naar onder meer Groot-Brittannië en het Europese vasteland waardoor meer dan 100.000 vluchten werden geschrapt. Geologen weten nu hoe vaak IJslandse uitbarstingen het luchtruim kunnen bedreigen.