Terwijl het ijs op de Zuidpool aangroeide steeg het waterpeil rondom Antarctica, zo´n 34 miljoen jaar geleden. Tegenwoordig is het precies andersom.

De ijskappen in het Canadese poolgebied worden in hoog tempo kleiner. Aan het einde van deze eeuw zal bijna 20 procent van het ijs voorgoed verdwenen zijn.

De zeespiegel stijgt door het smelten van het landijs op Groenland en Antarctica, en door uitzetting van het oceaanwater naarmate het warmer wordt. De bijdrage van het smeltende ijs is groter dan tot nu toe gedacht werd; maar kennelijk stijgt de zeespiegel niet overal evenveel. Wie krijgt het meeste extra zeewater voor zijn kiezen?

Over een paar millimeter per jaar moeten we ons niet druk maken zou je zeggen. Maar de zeespiegelstijging lijkt zich te versnellen… Wat zijn de factoren van zeespiegelstijging? Wat kunnen we leren uit het verleden en wat kunnen we verwachten in de toekomst? Dit dossier geeft een inleiding en verwijst naar diverse artikelen.

Sinds 1992 is er van de ijskappen op Groenland en Antarctica ruim 4000 biljoen kilo (=4000 miljard ton) ijs verdwenen. Daardoor is de zeespiegel de afgelopen twintig jaar ruim een centimeter extra gestegen.

Vorige week kwam de top van de geowetenschap bijeen tijdens een conferentie in het Amerikaanse Charlotte (North Carolina). Een hele sessie werd gewijd aan de stijging van de zeespiegel. Wat is het laatste nieuws?

We hoeven geen bergen op te fietsen en we wonen bijna allemaal dichtbij de zee. Even de auto in en naar het strand. Maar wat als het water blijft stijgen en wel steeds sneller zoals wordt voorzien. Wat gebeurt met Nederland bij vijf meter zeespiegelstijging?

Een cruciale vraag is hoe snel de massa van de oceaan toeneemt. Dat helpt namelijk met het bepalen van de huidige zeespiegelstijging. Daarvoor gebruiken wetenschappers een netwerk van satellieten. Maar kan dat niet veel eenvoudiger?

Vechten tegen het rijzende water. Dat is wat de Lage Landen al eeuwenlang doen. Geologisch gezien staat onze zeespiegel echter erg laag. Op zeer lange tijdsschalen dicteert niet alleen de smelt van ijs, maar bepalen vaak hele andere processen hoe hoog de zeespiegel is. Welke dan?

Lage landen dreigen onder te lopen als de zeespiegel verder blijft stijgen. En niet alleen door het smelten van ijs. Maar waarom variëren de voorspellingen voor de zeespiegelstijging zo sterk? Hoe moeten beleidsmakers omgaan met onzekerheidsmarges? En bij welke zeespiegelstijging moeten we in Nederland terrein prijsgeven? Kennislink vroeg het aan drie Nederlandse wetenschappers.

Tweehonderd km³ per jaar netto smelt de Groenlandse ijskap. De smelt van het Groenlandse ijs is daarmee één van de oorzaken van de huidige zeespiegelstijging. Ironisch genoeg zullen de Groenlandse kusten niet onderlopen.

We maken ons als laaggelegen land terecht zorgen over de zich versnellende zeespiegelstijging. Regionaal kunnen echter grote verschillen optreden ten opzichte van het gemiddelde. Een schokkend voorbeeld komt van de andere kant van de Atlantische Oceaan.

Als voorbereiding op de zeespiegelstijging willen Nederlandse kennisinstituten in het Waddengebied experimenteren met innovatieve dijkconcepten. Ze willen aan de slag met de Deltadijk, de Superdijk en de ‘dijk die zich laat combineren met bebouwing’. Het rapport toont concrete dijken in het gebied en geeft aan welke bouwtechnische aanpassingen er kunnen worden uitgetest.

Het afsmelten van de onderkant van de ijsplaten rondom Antarctica is de afgelopen jaren flink toegenomen, door een verandering in de stroming van warm oceaanwater. De ijsplaten worden dunner, waardoor gletsjers aan de kust van het continent makkelijker in zee kunnen stromen en de zeespiegel stijgt.

We weten dat de zeespiegel stijgt, en we weten dat er netto ijs smelt op aarde. Vooral van de grote ijskappen op Groenland en Antarctica zul je misschien denken? Dat blijkt niet te kloppen want het meeste water komt van smeltende gletsjers verspreid over de hele wereld.

Olie in de rivier, smog en een rijzende koolstofdioxide concentratie in de atmosfeer. Zomaar enkele voorbeeld hoe de mens haar leefomgeving beïnvloedt. Is het tijd om een nieuw tijdvak naar ons zelf te noemen?

Hoe snel de zeespiegel gaat stijgen in de komende eeuw is een groot vraagteken. De onzekerheidsmarges zijn immers zeer groot. Verrassend genoeg zijn niet alleen het smelten van ijs en sneeuw en de uitzetting van water hier debet aan. De netto onttrekking van grondwater wordt volgens recent onderzoek een steeds belangrijkere factor in de zeespiegelstijging.

Er komt meer water uit dan dat erin gaat op wereldwijde schaal. Dan hebben we het over water in de grond. Al dit grondwater komt uiteindelijk in de oceaan terecht, soms langzaam en soms snel. Spectaculair onderzoek laat zien dat een kwart van de jaarlijkse zeespiegelstijging op die manier te verklaren is.

De aardlagen diep in de ondergrond van de Waddenzee vertellen een heel ander verhaal dan de Waddenzee zelf, die pas in de laatste 8000 jaar ontstond toen de zeespiegel steeg. Door klimaatverandering verandert het Waddengebied nu al. De vraag is of het gebied nog zal bestaan over duizend jaar…

De wereldwijde zeespiegel stijgt maar de Nijldelta zelf daalt. Hoe komt dit? Doet Egypte er iets tegen?