Afrikaanse grijze papegaai begrijpt het getal nul

Een onderzoeker aan de Amerikaanse universiteit Brandeis ontdekte dat de papegaai echt begrijpt wat het getal nul is. Dat klinkt misschien niet zo spectaculair, maar kinderen snappen meestal pas wat ‘nul’ of ‘geen’ betekent als ze een jaar of vier zijn. Voor autistische kinderen kan het nog veel langer duren voor ze dit begrijpen.

door

Eigenlijk wilde psychologe dr. Irene Pepperberg testen of de 28-jarige papegaai ‘Alex’ de getallen 1 tot en met 6 kon herkennen. De onderzoekers legden allemaal verschillende gekleurde blokjes voor de papegaai en vroegen dan “Van welke kleur zijn er vier?”. Alex was heel goed in deze testen, tot hij zich ging vervelen.

Papegaai ‘Alex’ telt blokjes…

Bij een van de proeven lagen er setjes van 2, 3 en 6 dezelfde blokken voor Alex. De onderzoeker vroeg aan hem: “Van welke kleur zijn er drie?” De papegaai antwoordde steeds “5”. Dit antwoord sloeg nergens op, want het goede antwoord moest natuurlijk een kleur zijn – en geen getal. Na een poosje was de onderzoeker het beu en vroeg “Oké Alex, van welke kleur zijn er dan 5?”. Op dat moment antwoordde de vogel “Geen”. Dat was het goede antwoord, maar het verbaasde de onderzoekers enorm. Daarna hebben ze verschillende andere testen gedaan en steeds gebruikte Alex het woord “Geen” als er nul blokjes of setjes lagen waarnaar gevraagd werd.

De methode die de onderzoekers gebruiken om Alex te trainen wordt ook gebruikt bij mensen. Elke leerling heeft twee leraren, eentje legt hem uit wat hij moet doen en de ander laat de goede en foute antwoorden zien en vecht zo met de leerling om de aandacht van de andere leraar. De leerling (in dit geval dus een grijze papegaai) probeert ook goede antwoorden te geven, zodat hij beloond wordt. Deze methode is getest met kleine groepjes autistische kinderen en volgens dr. Pepperberg zijn de resultaten veelbelovend.

Alex kende het begrip ‘Geen’ van een reeks eerdere testen, waarbij hij moest aangeven of twee dingen overeenkomsten hadden. Als de voorwerpen die voor hem lagen niet op elkaar leken, dan moest hij hierbij ‘Geen’ antwoorden. Niemand had hem ooit uitgelegd dat dit betekende dat er nul overeenkomsten waren. Alex heeft dit op de een of andere manier zelf bedacht.

Het getal nul

Het getal nul is veel later ontdekt dan de andere getallen. Tot 1300 na Christus werd het getal nul niet gebruikt in de Westerse wereld. Nog steeds zijn er mensen die vinden dan nul een onnatuurlijk getal is. Het getal 1 kunnen we zien als een aantal – één appel, 2 kunnen we zien als twee appels, enzovoorts. We kunnen ons ook prima iets voorstellen bij breuken en zelfs wortels kunnen we zien als de lengte van een lijnstuk – maar nul, dat kan je je niet zo maar voorstellen. Nul is alleen de afwezigheid van dingen.

De oorsprong van het getal “nul”: Onze cijfers worden vaak Arabisch genoemd. Dat zou Hindoe-Arabisch moeten zijn, want die cijfers komen via de Arabieren uit het tegenwoordige India. De Hindoes gebruikten net als de Babyloniërs een positionele schrijfwijze. In het begin hadden ze negen cijfers; ze lieten een plaats open om een macht van tien aan te geven. Zo rond de 7e eeuw voor Christus gingen ze een puntje op die lege plek zetten en dat puntje heette sunya wat ‘leeg’ betekent. In het Arabisch werd dat cifr en in het Italiaans uiteindelijk weer zero (nul). Het puntje werd langzamerhand een rondje en zo zijn we aan ons symbool voor nul gekomen.

Eerder lieten chimpansees al zien, dat ze een idee hadden wat nul betekende, maar Alex is de eerste vogel die dit doet. De hersens van vogels zien er heel anders uit dan die van zoogdieren, maar er komt steeds meer wetenschappelijk bewijs, dat de hersens van vogels meer kunnen dan we eigenlijk dachten.