kennislink.nl maakt nieuwsgierig

Inderdaad blijkt het tijdstip waarop grote basaltplateaus werden gevormd veelal samen te vallen met massauitstervingen. Zelfs de lang ondubbelzinnig aan een meteorietinslag toegeschreven massauitsterving op de K/T-grens wordt door steeds meer onderzoekers beschouwd als een gebeurtenis waarbij de vorming van de Deccan Traps op z’n minst een belangrijke rol speelde.

Een van de grote basaltprovincies op aarde is de Karoo. Deze basalten komen voor in een gebied van zo’n 3 miljoen vierkante kilometer, dat Zuid-Afrika, Antarctica, Australië en Nieuw-Zeeland omvat, gebieden die destijds een geheel vormden in het supercontinent Pangea. De basaltuitvloeiingen traden omstreeks 180 miljoen jaar geleden op, toen Pangea zich opsplitste en de Indische Oceaan werd gevormd. Bij de magmatische activiteit die optrad tijdens deze scheuring van Pangea werden niet alleen basaltplateaus gevormd, maar ook in zich in alle richtingen radiaal uitstrekkende basaltische dykes. Hoewel het in de Karoo basaltprovincie gaat om zeer grootschalige uitvloeiingen, lijkt er geen massauitsterving te zijn opgetreden.

De reden voor het uitblijven van een massauitsterving is duidelijk geworden door onderzoek waarbij 38 monsters radiometrisch zijn gedateerd (40Ar/39Ar). Hiertoe werden onverweerde, zorgvuldig geselecteerde plagioklaaskristallen uit basaltische en doleritische gesteenten gebruikt; deze waren afkomstig uit uiteenlopende gebieden in Zuid-Afrika en van eveneens uiteenlopende stratigrafische niveaus. Uit deze dateringen komt een goed beeld naar voren van de ontwikkeling van de basaltuitvloeiingen.

Uit de dateringen blijkt dat er weliswaar plaatselijk heftige maar kortstondige uitvloeiingen plaatsvonden, maar dat het totale proces meer dan 8 miljoen jaar gevergd moet hebben. De onderzoekers verklaren dit verschil met de meeste andere grote uitvloeiingen (die worden toegeschreven aan de gevolgen van het opstijgen van ‘pluimen’ van heet mantelmateriaal) door aan te nemen dat de Karoo basalten ontstonden door het over grote afstanden opsmelten van een meer dan 100 km dikke lithosfeermantel.

De relatief lange periode waarin de uitvloeiingen plaatsvonden, ‘verdunde’ als het ware het effect ervan op het klimaat en daarmee ook op flora en fauna. Kennelijk kreeg de natuur de gelegenheid om zich, na een fase van uitvloeiingen, weer voldoende te herstellen voordat er een nieuwe uitvloeiingsfase optrad. Een nieuw bewijs hoe groot het herstellend vermogen van de natuur is.

Referenties:

Jourdan, F., Féraud, G., Bertrand, H., Kampunzu, A.B., Thoso, G., Watkeys, M.K. & Gall, B. le, 2005. Karoo large igneous province: brevity, origin, and relation to mass extinction questioned by new 40Ar/39Ar age data. Geology 33, p. 745-748.