Als een satelliet het niet meer doet is er geen afvaldienst die hem op komt halen. Hij blijft rustig op zijn plek hangen, in de baan om de aarde die hij eerder beschreef. Maar doordat hij niet meer wordt bijgestuurd of aangedreven krijgt de zwaartekracht van de planeet steeds meer grip op de afgedankte satelliet. Langzaam maar zeker cirkelt hij steeds dichter naar de aarde toe – totdat hij de dampkring bereikt en door wrijving in de fik vliegt. Soms is er dan een heldere vlam aan de hemel te zien, als teken dat een satelliet zijn werkelijke einde heeft gevonden.
Rondom de aarde zweven veel oude satellieten, onderdelen van raketten en oude ruimtestations. Op dit plaatje geeft ieder stipje de locatie aan van een stuk ruimteschroot dat door NASA in het oog wordt gehouden. Afbeelding: © NASA
Maar de natuurlijke afvalverwerking doet steeds minder goed zijn werk, zo berekenden wetenschappers van Southampton’s School of Engineering Sciences. Dat komt door de afnemende dichtheid van de thermosfeer, het buitenste laagje van de atmosfeer van de aarde. De dichtheid van die laag is op een hoogte van 300 kilometer boven het aardoppervlak de afgelopen tijd met 5% per decennium afgenomen. De reden? Broeikasgassen, zo denken Hugh Lewis en zijn collega’s in Southampton.
Los van de vraag of broeikasgassen de aarde doen opwarmen en of de toename ervan de schuld van de mens is, hebben ze in ieder geval effect op de samenstelling van de atmosfeer. De binnenste lagen van de atmosfeer warmen op door een toenemende concentratie van deze gassen, maar aan de buitenkant wordt het juist koeler. De buitenlaag wordt door de afkoeling minder dik, zodat de dichtheid ervan naar buiten toe steeds lager wordt.
De atmosfeer van de aarde kent vele lagen, die elk anders reageren op een veranderende samenstelling. Satellieten cirkelen rond op een hoogte van ongeveer 600 kilometer, daar is de atmosfeer zo ijl dat ze er nauwelijks iets van merken.
Klik op het plaatje voor een vergroting.
.
Een afgedankte satelliet die deze laag bereikt klapt dus niet meer op een stevige gaswolk die hem doet ontbranden. In plaats daarvan kan het ruimteschroot nog een tijd lang rond de aarde blijven cirkelen, tot wel 25% langer dan normaal. Dat betekent dat de schroothoop die onze planeet omringt minder snel afneemt dan we tot nu toe aannamen.
Er zijn nog geen grote problemen geweest door botsingen van nieuwe raketten met oud ruimtepuin, maar er worden aan de lopende band nieuwe raketten en satellieten de ruimte in geschoten. Wellicht wordt het tijd om een goede ruimtevuilnisman te ontwerpen, voordat het afval echt problematisch wordt.
Zie verder:
Bescherming tegen meteorieten en ruimtepuin
Dat we onze planeet in een rap tempo vervuilen, zal niemand willen ontkennen. Naast ozonlaag-slopende CFK’s, broeikaseffect versterkende uitlaatgassen en nucleair afval is milieuvervuiling ook doorgedrongen tot de ruimte. Een aantal specifieke ruimtevaartuigen moet zich beschermen tegen inslagen van ruimtepuin.
‘We moeten de ruimte schoon houden’
Wetenschappers uit heel Europa buigen zich drie dagen lang over het onderwerp ruimtepuin. Hoe erg is de ruimte rond de aarde vervuild? En wat kunnen we doen om ongelukken in de toekomst te voorkomen?
Klimaatverandering
Hoe werkt het broeikaseffect? Sterft de ijsbeer echt uit? Wat is de invloed van de zon op ons klimaat? En hoe dragen wij bij aan een warmere planeet? Over dit, en nog veel meer, lees je in dit thema.
