kennislink.nl maakt nieuwsgierig

De miserabele situatie en de noodzaak tot samenwerking na de burgeroorlog blijkt een goede voedingsbodem voor verzoening tussen voormalige aartsvijanden in Mozambique. Toen deze burgeroorlog in 1992 tot een einde kwam, lag het land in puin. Veel daders en slachtoffers kwamen bij elkaar in dorpen te wonen, maar de gevreesde voortzetting van geweld bleef uit.

Van vijand naar vriend

De Mozambikanen die de strijd overleefden realiseren zich dat ze voor de wederopbouw op elkaar aangewezen zijn. De voormalig vijandige Mozambikanen blijken actief samenwerkingen aan te gaan om hun oorlogstrauma’s te doen vergeten.

Actieve samenwerkingsverbanden op lokaal niveau helpen om het leed veroorzaakt door de vele oorlogstrauma’s te verzachten. Dit is opvallend, omdat de overheid de gruwelen van de oorlog ontkent en geen enkel beleid op verzoening en verwerking gericht heeft.

Rechtssystemen

Opmerkelijk is ook dat de traditionele, lokale rechtssystemen in Mozambique goed blijken te functioneren bij het oplossen van conflicten uit de oorlog. Tot nu toe ging men ervan uit dat dit alleen effectief kan gebeuren als een nationale of internationale autoriteit deze taak op zich neemt. Zo’n autoriteit kent Mozambique niet.

Genezers

In de Mozambikaanse cultuur bestaat er tussen mensen onderling niet zoiets als wroeging. Mozambikanen geloven dat onschuldig gedode mannen zich wreken door bezit te nemen van jonge vrouwen. Dat levert de vrouw symptomen op die wij post-traumatisch stress syndroom noemen. Genezers spelen een grote rol bij de verwerking van deze trauma’s. Dit doen zij door de geesten, zogeheten Magamba, op rituele wijze te verdrijven.

Burgeroorlog

De Mozambikaanse burgeroorlog begon in 1977, twee jaar na de Anjerrevolutie waarin het land zich met communistische steun had losgemaakt van Portugal. De toenmalige machthebbers van het bevrijdingsfront Front for Liberation of Mozambique (Frelimo) werden toen aangevallen door de conservatieve Mozambique Resistance Movement (Renamo). Deze partij kreeg steun van de apartheidsregimes van Zuid-Afrika en Rhodesia en indirect van de Verenigde Staten. Pas in 1992 werd de vrede getekend, nadat bijna een miljoen mensen waren gedood, 1,7 miljoen gevlucht naar het buitenland en nog eens zeven miljoen op de vlucht geslagen binnen Mozambique.

Victor Igreja werd geboren in Chimoio, Mozambique. Zijn proefschrift heet ‘The Monkey’s sworn oath: Cultures of engagement for reconciliation and healing in the aftermath of the civil war in Mozambique’ en wordt 5 juni 2007 om 15.00 uur aan de Universiteit Leiden verdedigt.