kennislink.nl maakt nieuwsgierig

Zo zit je buiten op de bank een broodje te eten, en zo heb je een wetenschappelijke primeur. Dat overkwam de Canadese psycholoog Michael Masson. Terwijl hij zat te lunchen zag hij een fietser langs een rij paaltjes rijden. Tussen de paaltjes waren kettingen gehangen. Vreemd genoeg leek het alsof de fietser op en neer hobbelde: ging de ketting omlaag, dan daalde de fietser, en ging de ketting weer omhoog richting het paaltje, dan steeg ook de fietser mee. Masson wist echter zeker dat de weg zelf volkomen vlak was. Wat hij zag moest dus wel gezichtsbedrog zijn – een optische illusie die we voorheen niet kenden.

Dit is een animatie die laat zien hoe de fietsillusie werkt. Helemaal bovenaan zie je twee keer een stipje (de fietser) langs de golfjes (het hekwerk van paaltjes en kettingen) gaan. Het maakt niet uit of de ‘fietser’ snel of langzaam gaat: je ziet hem hobbelen, tegen de richting van de ‘kettingen’ in. Onderaan zie je twee keer dezelfde animatie, maar nu ‘van veraf’. Je ziet de ‘fietser’ nu mééhobbelen met de lijntjes: het lijkt alsof hij het ‘hekwerk’ volgt. Hoe dat komt, lees je hieronder. Voor de goede orde: het bolletje volgt in werkelijkheid gewoon een vlakke, rechte lijn zonder hobbels. Bron animatie: Masson et al (2009). The bicycle illusion demo. Website Vision Lab, University of British Columbia.
NB Zie je geen animatie? Dan heb je waarschijnlijk geen java geïnstalleerd op je computer. Op deze website kun je java gratis downloaden.

Hoe kan dat nou?

Terug in het ’ Vision Lab’ van de University of British Columbia ging hij met zijn collega’s aan de slag om uit te vogelen hoe de optische illusie ontstond. Optische illusies ontstaan als ons brein een trucje toepast om de wereld waar te nemen. Die trucjes werken meestal heel goed, maar soms gaat het fout en zie je iets raars. Dat was ook hier het geval. Omdat Masson zover weg zat toen hij de fietser langs zag komen, waren de fietser en het hekwerk van paaltjes en kettingen wat het brein betreft één voorwerp: ze waren samengesmolten. Daardoor bewoog de fietser mee met de kettingen.

Maar wanneer je dichter bij de fietser en het hekwerk gaat staan, gebeurt juist het omgekeerde. De fietser beweegt niet mee met het dalen en stijgen van de kettingen, maar maakt juist een tegenovergestelde beweging. Wanneer de ketting daalt, stijgt de fietser en andersom. Masson en zijn collega’s denken dat dit komt omdat het brein nu wel duidelijk ziet dat de fietser en het hekwerk twee verschillende dingen zijn. Het hersentrucje dat ze wil laten samensmelten bestaat echter nog steeds. Maar in een poging dat te corrigeren, slaat het brein te veel door en ‘verzint’ daarom een hobbel de andere kant.

Michael Masson en zijn collega’s publiceerden hun ontdekking in het vakblad Journal of experimental psychology: human perception and performance onder de titel ‘The bicycle illusion: Sidewalk science informs the integration of motion and shape perception.’