kennislink.nl maakt nieuwsgierig

Aardbevingen zijn het resultaat van bewegende platen onder de continenten. Waar ze tegen elkaar duwen, bouwt zich energie op. Als de platen ineens losschieten, komt die energie in één klap vrij. Vanuit dat hypocentrum schieten schokgolven alle richtingen op. Zware aardbevingen laten de hele aarde trillen als een klok. Omdat niet alle soorten golven even snel door de aarde bewegen, is uit het verschil in aankomsttijd de afstand te bepalen. Met drie of meer seismografen is dan via driehoeksmeting de oorsprong te bepalen.

Zo’n zware aardbeving hoeft niet enorm verwoestend te zijn: hoe dieper het centrum van de beving onder het oppervlak, hoe minder ravage er wordt aangericht. Natuurlijk is het ene gebouw beter bestand tegen bevingen dan andere. De kleien gebouwen in de Iraanse stad Bam stortten met vreselijke gevolgen in, toen de stad in december 2003 door een beving werd getroffen. Sommige wolkenkrabbers kunnen juist meeveren met een beving en blijven daarom gespaard.

Het verschil tussen energie en effect van een aardbeving brengen seismologen in kaart via verschillende schalen. De schaal van Richter is daarvan de bekendste, maar ook de Mercalli-schaal is interessant: die meet hoe vernietigend de beving was op verschillende afstanden van het epicentrum.

Over de hele wereld staat seismografische apparatuur opgesteld. Die houdt bij waar allemaal aardbevingen plaatsvinden, van de kleine onvoelbare micro-schokjes tot grote aardbevingen zoals de San Andreas-breuklijn eens in de zoveel jaar loslaat. De apparatuur waarschuwt ook voor vloedgolven, monstergolven die kunnen ontstaan als een beving de oceaanbodem in trilling brengt. Ook kan een goede seismograaf een ondergrondse kernproef onderscheiden: daarom worden ze gebruikt om dat soort proeven op te sporen.

Interessante onderdelen

Hoe wordt een aardbeving veroorzaakt?
Kunnen aardbevingen overal voorkomen?
Wat voor golven veroorzaakt een aardbeving in de aarde?
Hoe wekt een aardbeving een vloedgolf op?
Wat zijn de krachtigste aardbevingen van allemaal?
Hoe meet je de kracht van een aardbeving?
Wat meet je met een seismograaf?
Kun je zó bouwen, dat een gebouw elke aardbeving doorstaat?

Onderzoek

Probeer via het KNMI met een echte seismograaf metingen te doen, bijvoorbeeld bij Slochteren in Groningen.

Bouw je eigen seismograaf en kijk hoe erg de grond trilt tijdens een twaalf-minuten-loop of een popconcert.

Doe een literatuuronderzoekje naar de manier waarop ondergrondse kernproeven met seismografen worden opgespoord.

Onderzoek welke technieken worden gebruikt om een gebouw tegen een aardbeving te beschermen. Kun je dat op schaal nabootsen?

Probeer de snelheid van een trilling in de grond te bepalen.