Klopgeest uit een concertzaal zetten

Een echo in een nieuwe concertzaal is een ramp voor muziekliefhebbers, de muzikanten, de overheid en de architect van het plaatselijke muziekpaleis. Soms kunnen enkele kleine ingrepen in de akoestiek het muzikale plaatje al aanzienlijk verbeteren. Martijn Vercammen promoveerde begin april bij de faculteit bouwkunde van de Technische Universiteit in Eindhoven op het proefschrift ‘Geluidconcentratie veroorzaakt door gekromde oppervlakken’.

door

Tonh

Koepels, zoals de Tonhalle in Düsseldorf, veroorzaken weerkaatsing. Beeld: Martijn Vercammen

Martijn Vercammen onderzocht en sleutelde aan de koepelvormige concertzaal de ‘Tonhalle’ in Düsseldorf, een muziekzaal met een uiterst hinderlijke echo. Muzikanten wilden er niet meer optreden. De klachten over de zaal galmden over het land.

De geluidsonderzoeker van de TU Eindhoven bezocht de ronde muziekkoepel, deed schaalmodelonderzoek en verrichte een aantal akoestische aanpassingen. Het probleem bleek vooral te zitten in focussering van het geluid door een aantal gekromde vlakken in het koepelvormige gebouw. Na zijn ingreep was de echo verdwenen wat de zaalakoestiek sterk verbeterde. De verkoop van abonnementen is zelfs met 50% toegenomen.


Een paar ingrepen laten geluid een stuk warmer klinken zoals te horen in dit filmpje.

Martijn_verc

Martijn Vercammen

Weerkaatsing op ronde vlakken

In zaalakoestiek is focussering door geluidreflecties tegen bolle vlakken zoals in de Tonhalle een bekend probleem. Gekromde vlakken komen steeds vaker voor in de moderne architectuur. Het kan naast focussering leiden tot hoge geluidsniveaus, kleuring of een echo.

Vercammen onderzocht de koepelvormige muziekzaal om de echo te kwantificeren. Hij maakte hierop berekeningen en plaatste reflectoren van metaalgaas tussen de visuele binnenkoepel en de betonnen buitenkoepel. Die zorgen er voor dat reflecties zijdelings weggestuurd worden en geen geluidconcentratie meer kunnen veroorzaken. De reflectoren zijn aan de hand van schaalmodelonderzoek geoptimaliseerd. Na de ombouw was de echo verdwenen.

Klopgeest

De Tonhalle had een echo die bekend stond als de Klopgeest. Dankzij de reflektoren heeft de Tonhalle nu een uitstekende akoestiek. Inspiratie om anders naar geluid te kijken, kun je opdoen bij de Klankkaatser

Vercammens proefschrift beschrijft echo’s die in het algemeen kunnen ontstaan in koepelvormige en cilindrische ruimten. Het onderzoek toont aan dat echo’s te voorspellen zijn en dat er vaak meerdere mogelijkheden zijn om ze op te lossen. Zo veroorzaakt een dubbelgekromd oppervlak (bv. een koepel of ellipsoïde) een veel sterkere geluidconcentratie dan een enkelgekromd oppervlak (bv. een cilinder).

Het onderzoek beschrijft een voorspellingsmethodiek en geeft praktijkvoorbeelden die de onderzoeker heeft opgedaan bij adviesbureau Peutz. Deze informatie kan worden gebruikt in de ontwerpfase van nieuwe gebouwen, waardoor teleurstellingen en dure aanpassingen na oplevering kunnen worden voorkomen.