Afbeelding: © K. Giles, CPOM, University College London
Op het westelijk deel van de Noordelijke IJszee, net ten noorden van Alaska, bevindt zich een enorma massa ijs en zoet water. Langzaam draait deze massa rond op het zeewater, een cirkel vormend met een diameter van een kleine 1000 kilometer. De Beaufort Gyre, wordt deze ronddraaiende stroom van ijs en water genoemd. In het midden ervan welft het wateroppervlak omhoog, en vormt zo een bult van zoet water. En die groeit, ontdekten poolwetenschappers van het Centrum voor Poolobservatie en -modellering (CPOM) van het University College in Londen en oceanografen van het Nationale Oceanografie Centrum van het Verenigd Koninkrijk.
Het waterniveau in dit deel van deze pooloceaan is sinds 2002 ongeveer 15 centimeter gestegen, schreven de onderzoekers 22 januari in Nature Geoscience. Dit betekent dat er ongeveer 8000 miljard liter zoet water bij is gekomen, een toename van ruim tien procent.
(CPOM/UCL/ESA/Planetary Visions, Footage courtesy of European Space Agency)
De wetenschappers gebruikten gegevens van de ESA satellieten ERS-2 en Envisat om het niveau van het zeeoppervlak van het westelijke deel van de Noordelijke IJszee te bepalen.
Zoet water
De Noordelijke IJszee wordt continu aangevuld met zoet water. Vooral van smeltend ijs, maar ook van rivieren die in de zee uitkomen, van regen en van sneeuw. Dit zoete water vormt de bovenste laag van de zee, die bovenop het zoute (en dus zwaardere) zeewater ligt. In totaal bevat de Noordelijke IJszee ongeveer 70.000 miljard liter van dit zoete koude water. Daar zou nu dus 8000 miljard liter bij zijn gekomen.
Wind
De onderzoekers schrijven de stijging van het zeeoppervlak toe aan een toename van de wind in het poolgebied. De toename in de hoogte van de zoetwaterbult blijkt namelijk in grote lijnen samen te vallen met een toename in sterkte van de grootschalige atmosferische circulatie. Het gecombineerde effect van deze wind en de draaiing van de aarde is de drijvende kracht achter de Beaufort Gyre. De wind in het westelijke poolgebied draait met de klok mee, en zet hiermee het oppervlaktewater in beweging. Het water in het centrum van de Beaufort Gyre wordt hierbij opgestuwd. Uit modelberekeningen was al duidelijk dat dit mogelijk was, maar continue observaties die het konden bevestigen waren er tot nu toe niet.
IJs
Toch kan de wind niet alles verklaren. Wie de observaties van jaar tot jaar bekijkt ziet dat de relatie met de toename in windkracht niet altijd opgaat. Het zou te maken kunnen hebben met jaarlijkse veranderingen in de ijsbedekking van de poolzee, denken de onderzoekers. Deze kan een rol spelen in de invloed die de wind uitoefent op het water. Het feit dat de poolkap steeds dunner wordt zou daardoor een tweede verklaring voor de groei van de waterbult kunnen zijn. De volgende stap in het onderzoek zal dan ook bestaan uit het uitzoeken van deze koppeling tussen wind, ijs en water.
Afbeelding: © S. Laxon, CPOM, University College London
En Europa ..?
Tot slot hadden de wetenschappers nog een leuke uitsmijter: Als de wind van richting verandert zou de bult koud water best eens uit het poolgebied kunnen ontsnappen, en de Atlantische Oceaan in kunnen stromen. Het zou een mooie opsteker zijn voor mensen die slecht tegen hitte kunnen – het klimaat in Europa zou daar namelijk flink van afkoelen.
Bronnen
- Giles e.a. Western Arctic Ocean freshwater storage increased by wind-driven spin-up of the Beaufort Gyre Nature Geoscience, doi: 10.1038/NGEO1379, published online on 22 January 2012.
- Satellites detect abundance of fresh water in the Arctic (Persbericht ESA)
Zie ook:
- Meer zeeijs op Zuidpool, minder op Noordpool (Kennislinkartikel)
- Zoete vloed zorgde voor kou (Kennislinkartikel)
