Nu:
Groen licht voor droogtebestendige mais
Afbeelding: © Courtesy of Monsanto
Er is een nieuw GM-gewas op de markt. De VS gaven het Amerikaanse bedrijf Monsanto – wereldleider op het gebied van genetische gemodificeerde zaden – groen licht om GM-mais op de markt brengen die tegen droogte kan. De maisplant heeft een droogtebestendig gen uit de bacterie Bacillus subtilis in zijn genoom, waardoor de fotosynthese, en daarmee de opbrengst, in tijden van droogte minder in gevaar komt.
Eerder verschenen:
Vampier-achtige bacterie
Als bacteriën bloed zouden hebben, dat zou de roofbacterie Micavibrio aeruginosavorus (geel) een vampier zijn. Hij jaagt namelijk op andere bacteriën (paars) door ze vast te pakken en het leven eruit te zuigen. Amerikaanse wetenschappers hebben nu het volledige genoom van de bacterie ontrafeld, waardoor ze zijn vreemde leefstijl beter leren begrijpen. Wie weet kan de bacterie – vanwege zijn voorkeur om ziekteverwekkers leeg te slurpen – ooit wel ingezet worden als levend antibioticum. Afbeelding: © University of Virginia
Natuur en olie kunnen elkaar best hebben
Wetenschappers uit Letland en Litouwen is het gelukt om al 22 duizend ton aan olie uit de bodem op te ruimen. Ze gebruikten geen giffen die de bodem vervuilen. In plaats daarvan hebben de onderzoekers speciale olie-etende bodembacteriën gekweekt. De Oost-Europeanen denken dat op deze plekken zelfs weer veilige landbouw mogelijk is. Afbeelding: © EUREKA
Op de foto met je allernieuwste plant
Gezellig poseren met veiligheidsbrillen bij…een katoenplant. Niet dat katoenplanten bijten, maar in de laboratoria van het biotechnologiebedrijf Bayer AG, waar planten genetisch worden verbeterd, heb je je gewoon voorschriften te houden. Wat ook kan, is dat de wetenschappers hier gewoon de brillen opzetten om mooi op de foto te komen, die vorig jaar was genomineerd in de wedstrijd Bilder der Forschung. Afbeelding: © Bayer AG, Bilder der Forschung
Metaalvreter verder uitgediept
Superhelden bestaan niet, maar deze bacterie komt wellicht ooit in de buurt. Het is sprookjesbacterie Shewanella oneidensis en zijn superkracht is het eten van metaal. Dat is handig als je verontreinigde bodems en wateren wilt opruimen, of zelfs kernafval. Met draadjes verbindt hij zichzelf aan metaalafval, en trekt er energie uit terwijl het metaal wordt afgebroken. De wetenschappers die de bacterie twee jaar geleden ontdekten, hebben nu het belangrijkste eiwit op de buitenkant van de bacteriecel ontdekt — we zijn weer een stapje dichterbij de superheldendroom. Afbeelding: © pnnl, Flickr.com
Jezelf genezen kan ook
Muis in 3D
Peter Scambler van University College Londen onderzoekt een misvorming in de hartkamer. Om te begrijpen hoe het ontstaat maakt hij 3D-afbeeldingen van muizen waarin de afwijking groeit. Afbeelding: © UCL CABI
De allesscanner
Nou vooruit dan, hij kan niet álles scannen. Maar de PET-scanner van University College London Centre for Advanced Biomedical Imaging is wel de eerste die meerdere lichaamsprocessen tegelijk in beeld brengt. Het apparaat meet met aparte kleurstoffen de activiteit van darmen en de schildklier. Afbeelding: © UCL CABI
Fruitvliegjes to the rescue … misschien
Iemand was vergeten het lab op te ruimen op de Rice University in Texas. Stukjes eiwit van fruitvliegjes lagen in een schaaltje te niksen, met wat cellen eromheen. Tot de grote verbazing van de onderzoekers waren de cellen zich netjes rondom de fruitvliegvezels gaan organiseren. Na een paar extra experimenten denken de wetenschappers dat de vezels uitermate geschikt zijn om gekweekte organen op te laten groeien. Handig als je nog een extra lever, nier of wat anders nodig hebt. Afbeelding: © Zhao Huang, Rice University
Ten minste houdbaar tot ‘ie blauw is
Houdbaarheidsdatum? Nergens voor nodig. Duitse wetenschappers van het Fraunhofer-instituut hebben een nieuwe biosensor ontwikkelt waarmee je vleesrot kunt herkennen. Als er teveel afvalstoffen van bacteriën in de lucht van de verpakking hangt, kleurt de strip blauw. Zulke uitvindingen maken het onnodig om voedsel weg te gooien vanwege een verlopen houdbaarheidsdatum. Afbeelding: © Fraunhofer-Gesellschaft
De onbereikbare bacterie
Poets je tanden wat je wil, maar tussen de tand en het tandvlees blijven altijd bacteriën wonen. Hier zie je ze als kolonie op de onbereikbare plek groeien. Deze foto was een van de winnaars van de Wellcome Image Awards. Afbeelding: © Derren Ready, Wellcome Awards
De zenuwen van een grotvis
Deze winnaar van de Wellcome Image Awards is een foto uit onderzoek naar het zenuwstelsel van grotvissen. De zenuwen zijn in deze embryo groen opgelicht. De meest opvallende vondst zijn de smaakpapillen: die zitten bij deze grotvis niet alleen in de mond, maar lopen langs de gehele zijlijn van het vissenlichaam. Jum. Afbeelding: © Monica Folgueira and Steve Wilson
Gekweekte kunst
Het is vies, mooi en gek! Alicia Kings laat stukjes vlees van haarzelf groeien in speciale buizen. Als kunstwerk. Haar cellen groeien over glazen nepbotten, en daarmee wil ze laten zien dat de mogelijkheden van biotechnologie in het lab al immens zijn, en nieuwe ontwikkelingen om de hoek wachten. Wil je het echt zien, dan moet je naar Australië. Afbeelding: © Alicia King, New Scientist Photo Gallery
Tijgers in de gentechnologie
Jeremy Greene van de Amerikaanse Clemson-universiteit wil heel graag laten zien dat genetisch veranderde planten goed werken. Hij besloot een onderzoeksveld nabij de campus vol te planten met gentechkatoen die beschermd is tegen rupsenvraat. Op het veld mixte hij ook gewone katoen, vermomd als het woord ‘TIGERS’. Vervolgens liet hij de planten zonder verdere hulp groeien. Het resultaat: TIGERS in aangevreten katoen, terwijl de rest gezond blijft. Afbeelding: © Jeremy Greene
Leeftijd stormvogel af te lezen uit DNA
Hoe oud ben je? Dat is bij sommige dieren zelfs af te lezen aan de opeenstapeling aan DNA-schade. Om preciezer te zijn worden de uiteinden van sliertjes DNA, de telomeren steeds korter. Spaanse wetenschappers hebben nu ontdekt dat die techniek ook werkt om de leeftijd van de Zuidelijke reuzenstormvogel af te lezen. Afbeelding: © Jacob González-Solís.jpg
Cellen inkleuren zonder kleurstof
Wetenschappers van de Harvard-universiteit in de Verenigde Staten hebben een nieuw soort microscoop ontwikkeld. Je kunt drie dingen in de levende cellen live bekijken: eiwitten (groen), vetten (rood) en water (blauw). Bijzonder is dat, in tegenstelling tot andere microscopen, je geen kleurstoffen in de cel hoeft te injecteren om de verschillende onderdelen op te laten lichten. Hier zie je overigens een haarcel – het eiwitrijke stipje in het midden is de haar. Afbeelding: © Brian Saar and Christian Freudiger
Vitamine B haal je hier
Vitamine B mag dan wel in groente en fruit zitten, de planten kunnen het niet in hun uppie aanmaken. Daarvoor hebben ze een helpende hand nodig uit de draderige wereld van schimmels. Deze schimmel, Ashbya gossypi (gossip is Engels voor roddel; zit hier een roddelverhaal achter?) doet het op industriële schaal om ons meer kant-en-klare spul van extra vitamientjes te voorzien. Deze foto doet mee aan de fotowedstrijd Bilder der Forschung 2010. Afbeelding: © Nicole Ottawa
DNA-test voor kaviaar
Biologen gebruiken tegenwoordig forensische DNA-technieken om stropers en andere illegale jacht op dieren te stoppen. Met uitsterven bedreigde en ‘gewone’ diersoorten zijn al helemaal moeilijk uit elkaar te houden wanneer je enkel de eitjes hebt. Zoals bij dit kaviaar. Hier grijpen onderzoekers naar DNA-tests, waarmee je de soorten wel uit elkaar kunt houden. Afbeelding: © Rex Features, New Scientist
Foto van de week: De synaps van Rett
Wetenschappers van het Salk Institute for Biological Studies verleggen grenzen door voor het eerst levende hersencellen van autistische kinderen te bestuderen, in dit geval het Rettsyndroom. Normaal gesproken kun je de cellen pas bestuderen als de patiënt is overleden, maar door van een kind wat cellen af te nemen, deze om te kweken tot stamcellen en vervolgens weer te laten uitgroeien tot hersencellen, nemen de onderzoekers de ziekte voor het eerst live onder de loep. Het blijkt dat hersencellen met deze vorm van autisme minder synapsen dragen. Afbeelding: © Carol Marchetto, Salk Institute for Biological Studies
Foto van de week: kanker inkleuren (alweer)
Britse onderzoekers hebben voor het eerst een relatief betaalbare manier bedacht om een tumor in patiënten in beeld te brengen. Nu gaat dat nog met relatief onscherpe röntgenfoto’s. De nieuwe methode gebruikt een kwalleneiwit, het zogenaamde GFP, welke zich aan het oppervlak van een tumor bindt en onder blauw licht een groene kleur afgeeft. Met een speciale camera valt de kwaadaardige klomp cellen te fotograferen. Afbeelding: © Yorkshire Cancer Research
De kleur van kanker
Wetenschappers van Tufts University doen ingenieuze tests om te kijken hoe kanker ontstaat, in dit geval in de vorm van een melanoom. Pigmentcellen in de huid van kikkervisjes blijken al snel melanomen te vormen wanneer de elektrische spanning rondom de cellen licht verandert. Bovenste plaat is normaal, de onderste met melanoom. Afbeelding: © Michael Levin, Tufts University
Eiwitsimulatie
Deze week publiceren Jeffrey Skolnick en zijn collega’s van de technische Universiteit van Georgia een nieuwe methode van celonderzoek. Met een computermodel zeggen ze een behoorlijk realistische benadering van moleculen in een cel na te bootsen. Zo kunnen we beter begrijpen hoe nieuwe stoffen in cellen reageren, zoals medicatie. Afbeelding: © Jeffrey Skolnick, PNAS
Laboratorium-embryo
Geheel in de sfeer van de Nobelprijzen: dit embryo fotografeerde Nobelprijswinnaar Robert Edwards onder de microscoop, nadat hij het in zijn laboratorium kunstmatig had bevrucht. Er kwam geen seks aan te pas. Afbeelding: © Nature
Penicilline-postzegel
De ontdekking van penicilline, door Alexander Fleming, op een postzegel. Fleming zag dat de penicillineschimmel bacteriën doodde. Het bleek de tientallen jaren daarna onmisbaar voor het bestrijden van infecties, vooral bij wonden in de Tweede Wereldoorlog. De postzegel is gemaakt door het Britse postbedrijf Royal Mail. Ze heeft een hele serie uitgebracht met wetenschappelijke ontdekkingen. Zou TNT ook mogen doen. Afbeelding: © British Royal Mail
Chocolade-DNA
Deze week hebben wetenschappers een ruwe versie van de DNA-volgorde vrijgegeven van de cacaoboom. Die volgorde, ook wel het genoom, zal hopelijk bijdragen aan een goedkopere en meer milieuvriendelijke verbouwing van de cacaoboom":http://nl.wikipedia.org/wiki/Cacaoboom. De zaden, die je hier ziet, worden gebruikt voor onder meer chocolade. Afbeelding: © Wikimedia Commons
Zenuwcellen inkleuren
Hoe reageren zenuwcellen op bepaalde medicatie? Door de cellen op nanostructuren te laten groeien en bepaalde celonderdelen in te kleuren, kunnen onderzoekers in een oogopslag zien welk medicijn wat doet. Afbeelding: © Xavier Figueroa en Albert Folch, University of Washington
Milieuvriendelijke varkens
Varkens, daar zijn er verdomd veel van. Zo’n twee miljard schijnen er over de hele wereld te leven. En met maar één doel: eetbaar vlees voor mensen kweken. De restjes gaan naar kwasten en cosmetica. Nadeel van zoveel varkens is dat hun mest een fors milieuprobleem oplevert. Varkenspoep zit namelijk vol met fosfaat, een stof die grondwater vervuilt. In China experimenteren wetenschappers daarom met genetisch veranderde varkens die minder fosfaat in hun poep hebben. Hier zie je een proefvarken: om te controleren of genetische veranderingen wel aanslaan, kleurt de snoet anders. Afbeelding: © Rex Features
Fluorescerende katten
Inmiddels alweer drie jaar geleden, maar nog steeds actueel: wanneer wetenschappers een dier genetisch willen veranderen maar het nog nooit gedaan hebben, beginnen ze vaak met het GFP-gen. Dat gen zorgt ervoor dat het dier groen licht uitstraalt wanneer er blauw licht op valt. In 2007 deden onderzoekers dat bij katten, en, zoals je op de foto ziet, met succes. Afbeelding: © Yonhago, Coi Byong-kii
Draaiknopjes in DNA
Mensen en honden, nee, alle dieren hebben draaiknoppen. In hun DNA dan. De zogenaamde draaiknop-genen bepalen hoe lang en sterk andere genen aanstaan. En deze week hebben biologen ontdekt dat dit de belangrijkste reden is dat hondenrassen er zo uiteenlopend uitzien. Dus een draaiknop gen kan een ander gen voor bijvoorbeeld neusgroei iets langer aan laten, waardoor de hondenneus spitser wordt. De ontdekking van dit soort draaiknopgenen is ook belangrijk voor mensen – sommige ziekten lijken eraan gerelateerd te zijn. Afbeelding: © Wikimedia Commons
Feestvissen
Leuk voor een feestje: vissen die licht geven onder UV-lampen. De vraag is of zo’n vis ooit in Nederlandse aquaria terechtkomt, omdat de wet tot dusver de import van genetisch veranderde dieren zonder aantoonbaar nut verbiedt. En ja, een vis als lampje is niet bepaald nuttig. Afbeelding: © J. Y. Lin
Kleurig breinkleed
Dit is geen gebreid sjaaltje met vrolijke kleuren. Maar de kleuren zijn wel belangrijk: om verschillende type hersencellen beter van elkaar te onderscheiden, voegen biotechnologen verschillende ‘kleurgenen’ aan hersencellen toe. Die kleurgenen geven de cellen opdracht om kleurig op te lichten. Omdat de ene soort zenuwcel zijn DNA anders gebruikt dan de ander, ontpoppen de kleuren zich in elke celsoort weer anders. Overigens zie je hier muizenhersencellen. Afbeelding: © Jean Livet/University of Harvard
Kale kip
Aargh! Een lelijke kale kip! Maar hij is niet genetisch gemanipuleerd: het is een natuurlijke afwijking. Biotechnologen zijn geïnteresseerd in de genetische achtergrond voor de kaalheid, omdat gevederde kippen in sommige landen wel eens oververhit raken. Kale kippen blijven vanzelfsprekend koeltjes. Afbeelding: © Sipa Press / Rex Features
Goudkoorts
Terminatorzaden zijn de vloek van gentechnologie. Arme boeren, vooral in Midden-Amerika, kunnen met Terminatorplanten niet meer zelf doortelen op een handvol zaden, maar moeten jaarlijks nieuwe zaden kopen. Kunstenares Lucia Madriz vindt het maar niks en maakte dit kunstwerk van Terminatorzaden. Het heet ‘Gold Fever’, omdat ze vindt dat de gentechbedrijven goudkoorts hebben. Afbeelding: © Lucia Madriz
Oud zit in de genen
Oud, ouder, oudst en Jeanne Calment. Deze Franse werd 122 en is daarmee de oudste mens ter wereld ooit. Hoe ze ‘m dat flikte? Goed DNA is het halve verhaal, zo blijkt. Amerikaanse wetenschappers ontwikkelden vorige week een DNA-test waarmee ze op basis van een aantal genen zeggen of je de honderd zult halen of niet. Ze zitten er slechts één op de vijf keer naast, wat erop duidt dat de onderzochte genen ervoor zorgen dat je lichaam zuinig met haar cellen omgaat. ’credits’>Afbeelding: © Wikimedia Commons
Levende A
Dit is niet zomaar een letter A, dit is een levende letter A! Typograaf Graig Ward maakte de letter door levende cellen in een speciale mal te laten groeien. Hij probeerde het eerst met cellen uit de eierstokken van hamsters. Toen die cellen te zwak bleken te zijn ging hij over op pollen. Het resultaat is dus een levende A. Afbeelding: © Craig Ward/Frank Conrad/Creative Review
Biobrandstof-in-wording
Het is nog niet zover, maar in de toekomst zal ons brandstof misschien uit grassen gemaakt worden. Het gras op deze foto, Panicum virgatum, is nog niet erg geschikt voor de omzetting naar bijvoorbeeld bio-ethanol, maar hij kan goed tegen droogte en groeit op plaatsen waar de meeste andere planten hun spreekwoordelijke neus voor ophalen. Afbeelding: © Roy Kaltschmidt, Berkeley Lab
Krachtbron
Dit is niet de verstofte internetkabel achter je bureau. Deze (ingekleurde) foto laat een dwarsdoorsnede van een spier van een zoogdier zien. De rode ‘kabels’ zijn de spiervezels, die bij elkaar gehouden worden door de extracellulaire matrix: een netwerk van eiwitten dat de cellen op hun plek houdt. Afbeelding: © Scienceblogs.de
Dubbeldik
Onlangs is het Neanderthalergenoom ontrafeld. De onderzoekers wilden onder andere weten of het DNA van Neanderthalers en mensen overeenkomsten vertoont. Bij dat onderzoek is het natuurlijk wel handig om ervoor te zorgen dat er geen DNA van de onderzoekers bij het Neanderthaler-DNA komt. Vandaar dat deze onderzoeker dubbeldik ingepakt zit.
Pinokkiokikker
De leden van een expeditie van The National Geographic Society en Conservation International ontdekten bij toeval de Pinokkiokikker. Deze kikker, vernoemd naar het bekende verhaal van Carlo Collodi, kwam de kampkeuken in en ging op een zak rijst zitten. Als hij dat niet had gedaan hadden we misschien nooit van hem gehoord! Afbeelding: © Tim Laman / National Geographic
Biotechnologie thuis
Dit ziet er vies uit! Toch valt met dit zuurdesem lekker brood te bakken. Zuurdesem is eenvoudig thuis te maken, het enige dat je nodig hebt is bloem, water en een week de tijd. In die week vermenigvuldigen bacteriën en gistcellen die in het bloem zitten zich en beginnen te fermenteren. Daardoor ziet het er wat vies uit, maar laat je niet weerhouden het eens zelf te proberen!
Oer-biotechnoloog
Wie dacht dat de mens het enige wezen was dat aan biotechnologie doet heeft het mis. Dit raderdiertje kloont zichzelf bijvoorbeeld al 70 miljoen jaar, hij heeft dus geen sex. Wetenschappers die het genoom van dit beestje onderzochten vonden importgenen uit bacteriën, schimmels en planten. Sommigen van deze genen zijn zelfs actief en functioneel. Raderdiertjes zijn dus van nature al transgeen! Afbeelding: © Damián H. Zanette
Dikke mat
Het is geen wolkenpartij en het is ook geen gesteente. Nee, dit kleurenpallet wordt u aangeboden door een microbenmat. Verschillende micro-organismen leven in een dikke laag samen. Er zijn bacteriën die fotosynthese doen en andere organismen leven weer van de reststoffen van deze autotrofen. Wetenschappers vermoeden dat de hele aarde ooit bedekt is met zulke matten, maar nu leven ze alleen nog in de meest extreme uithoeken waar concurrenten geen kans hebben. Afbeelding: © D. J. Patterson
Jonge zebravis
Wetenschappers werken in hun onderzoek vaak met modelorganismen. Een van deze organismen is de zebravis, waarvan je hier de larven ziet. De zebravis is favoriet voor onderzoek naar embryonale ontwikkeling, omdat de eitjes en embryo’s doorzichtig zijn. Zo kan de ontwikkeling van de bevruchting tot volgroeide vis onder een microscoop gevolgd worden. De larven op de foto zijn twee dagen oud. Afbeelding: © Jürgen Berger en Mahendra Sonawane
mini-mini-minigaatjes
Dit lijkt op een normale plaat met vier gele vakjes. In werkelijkheid is het een Picotiterplaat die 1,7 miljoen kleine gaatjes bevat. In deze gaatjes, die te klein zijn om met het blote oog te zien, kunnen DNA sequencing reacties uitgevoerd worden. Klein is fijn, maar je hebt wel een hele precieze machine nodig om alle stofjes op de juiste plek te injecteren! Afbeelding: © Lawrence Berkeley Nat’l Lab – Roy Kaltschmidt
Kweekjes
Op deze bonte foto staan kweekjes van Phomopsis schimmels. De vrolijke kleurtjes zijn misleidend, de schimmel infecteert planten en beschadigt bladeren, scheuten en vruchten. Onder de slachtoffers bevinden zich druivenstokken, waardoor de schimmel ook economisch schadelijk is. Behalve misschien voor een enkele wijnboer kunnen de bont gekleurde schimmels best mooi zijn. Afbeelding: © Scott Bauer
Loopgraaf
De Israëlische onderzoeker Ben Eshel-Jacob heeft weer een mooi plaatje gemaakt. Hij is al sowieso koploper van bacteriekunst in schaaltjes, maar deze keer zit er een ontdekking aan vast: twee bacteriekolonieën die te dicht op elkaar gaan groeien willen bij voedselschaarste een conflict om groeiplaatsen vermijden. De bacteriën die te dicht bij elkaar komen scheiden dan giffen uit die een soort van niemandsland tussen de twee kolonieën schept. Wereldoorlog nummer één in een schaaltje. Afbeelding: © Ben Eshel-Jacob
3D-cellen
Op zich geen bijzondere foto, maar met deze cellen is iets geks aan de hand: ze groeien niet in een plat schaaltje zoals normaal, maar zweven in een magneetveld. Het bedrijfje N3D Biosciences kweekt op die manier menselijke cellen die net zo groeien als in het lichaam: in alle richtingen. Het bedrijf zegt dat medisch onderzoek met celkweek hiermee een stuk realistischer kan worden. Natuurlijk zeggen ze dat om hun apparatuur te verkopen, maar wie weet is het echt een nieuwtje waar celkwekers op zitten te wachten. Afbeelding: © N3D Biosciences
De manvrouwkip
Britse onderzoekers hebben een raadsel opgelost: hoe kan het dat de ene helft van sommige kippen eruitziet als een haan, terwijl de andere eruitziet als een hen? Deze manvrouwkippen blijken aparte vrouw- en mancellen in één lijf te dragen. Speciale genen blijken te bepalen of een cel een mannetje of vrouwtje wordt. En dat geldt dus ook voor hele kippen, schrijven de onderzoekers in Nature. De vondst helpt beter voorspellen of een kippenei een mannetje of een vrouwtje zal bevatten – en dat is belangrijk voor de kippenindustrie. Afbeelding: © University of Edinburgh
De kurkmuis!
Dit is de meest milieuvriendelijke muis ter wereld. En nog draadloos ook. De muis is echt van kurk gemaakt en wekt zijn eigen stroom op. Dat laatste doet ‘ie wanneer je hem gebruikt – als je de muisknoppen indrukt, verbuigen zogenaamde Piëzo-elektrische materialen die de muis van energie voorzien. ’credits’>Afbeelding: © Greener Gadgets/Adele Peters
Krachtpatser
De mier Oecophylla smaragdina is belangrijk voor de landbouw. Althans, in Azië zijn ze al honderden jaren fan van het beestje: hij ruimt plaaginsecten op. Als Spartaanse soldaten vormen de mieren grote kolonieën die ze met man en macht beschermen. En hij is nog sterk ook. Thomas Endlein, die onderzoek doet naar het nut van Oecophylla als landbouwinsect, won met deze plaat een Britse fotowedstrijd over biotechnologie. Afbeelding: © Thomas Endlein
Belangrijk bloempje
Bloemplanten zijn de belangrijkste planten op aarde – bijna al ons voedsel bestaat eruit. Wetenschappers willen er daarom alles van weten, en gebruiken daarvoor de zandraket. Het plantje in de foto. Deze foto werd genomineerd voor de beste wetenschapsfoto’s van de International Science & Engineering Visualization Challenge 2009. Afbeelding: © Heiti Paves en Birger Ilau
Zelfs drankworm laat DNA-sporen achter
Het idee dat onderin een drankfles een dood insect ligt, schrikt niet iedereen af omdat de alcohol voorkomt dat het beestje rot en vieze lichaamsstoffen en -sapjes in de drank achterlaat. Toch vroegen een paar biologen zich af of er echt niet sporen in de drank achterblijven. En ja hoor: ze konden het DNA van de rups in Mexicaanse mescal terugvinden. De biologen denken dat ze met de techniek ook andere DNA-sporen in andere, oudere flesjes kunnen opsporen. Zo valt misschien nog het DNA van uitgestorven dieren te analyseren die ooit in potjes zijn verzameld. Afbeelding: © Bud Spencer, Flickr.com
Ook al onderzocht: DNA zonnebloem
DNA-analyses schieten als uit paddestoelen uit de grond en de herfst houdt voorlopig niet op. Naast bekende voedselgewassen is nu ook de DNA-volgorde – ook wel het genoom – van de zonnebloem uitgeplozen. Zonnebloemen zien er niet alleen leuk uit, maar vormen de basis voor olie waarin wij Nederlanders maar al te graag staafvormige stukjes aardappel in verschroeien totdat we het ‘lekkere patat’ vinden. De DNA-analyse van de zonnebloem zorgt hopelijk voor nieuwe manieren om meer zonnebloemolie van hetzelfde stukje land te oogsten. Afbeelding: © Wikimedia Commons
Voorzichtig, een griepvirus
De golf aan Mexicaanse griep is inmiddels voorbij. Achteraf bleek de ernst gehyped, maar daardoor kregen wetenschappers wel de kans om de voorbereiding op een ernstiger virus ‘droog’ te oefenen. Hier zie je een onderzoeker die de veroorzaker van de griep, het virus H1N1, in een reageerbuis hanteert. De fotograaf Martin Specht is ermee genomineerd voor de fotowedstrijd Bilder der Forschung. Afbeelding: © Martin Specht
Een supernova van bacteriën
Deze week in het topblad Nature: synthetisch biologen onder leiding van Jeff Hasty hebben van delende bacteriën een lichtgevende klok gemaakt. Hij kan elke 50 tot 90 minuten flitsen, afhankelijk van hoe de onderzoekers de bacteriën beïnvloeden. Een nuttige toepassing hiervoor zou bijvoorbeeld de mogelijkheid zijn om in geregelde medicijnafgifte in mensen te regelen, denken de onderzoekers. Interessant, maar hoe je dat veilig voor elkaar krijgt met bacteriën is nog maar de vraag, en waarschijnlijk komt vanuit de nanotechnologie eerder een betere oplossing. Maar lichtgevende bacteriën zien er wel leuk uit. Afbeelding: © Jeff Hasty
Rimpelhondje ideaal voorbeeld genetisch onderzoek
Het stond al op NU.nl: wetenschappers hebben een genetische verklaring voor de rimpels van de Shar-Pei, maar de foto die de wetenschappers zelf aanleverde mag er ook wel bij. Overigens meldt NU.nl dat de Shar-Pei 155 genen bezat voor zijn unieke rimpeligheid, maar dat klopt niet – het zijn het aantal genen dat bij 10 verschillende rassen een rol speelt bij uiterlijk. Volgende week hierover meer Kennislink, en waarom hondenonderzoek ideaal is om te begrijpen hoe genetisch onderzoek eigenlijk verloopt. Afbeelding: © PNAS
Toyota en insectenogen
Autorijden wordt alsmaar veiliger, dankzij gordels en campagnes om bestuurders aan te bevelen zonder drank op te rijden. Maar ongelukken zitten in een klein hoekje, vooral op momenten dat je maar weinig ziet. Fabrikant Toyota wil dat oplossen door nachtzicht van insecten af te kijken. Daarom werkt hij samen met biologen en wiskundigen van de Zweedse Universiteit van Lund. De biologen kijken van insecten zoals op de nachtbij op de foto af hoe ze in het donker kunnen zien, terwijl de wiskundige het idee digitaal wil maken. Hoe Toyota het nachtzicht precies in hun auto’s zal gaan verwerken, is nog niet duidelijk. Misschien wel een futuristische display over de voorruit heen, zoals in de science-fiction-film Avatar? Afbeelding: © Rita Wallén
Minder tweelingen bij IVF
Het is wel een opmerkelijke paradox: mensen die samen op de natuurlijke manier niet eens één kind kunnen krijgen, krijgen er op de kunstmatige manier vaak ineens twee. Dat komt doordat artsen bij kunstmatige bevruchtingsmethoden zoals in-vitro-fertilisatie (IVF) liever meer dan een embryo in de baarmoeder plaatsen, om zo de bevruchtingskans te verhogen. Maar een tweeling is soms wat overdreven. Daarom kiezen stelletjes de laatste jaren voor het plaatsen van een enkele embryo, zeggen onderzoekers van het universitaire ziekenhuis St. Radboud te Nijmegen in een nieuw rapport. Het gevolg: minder tweelingen door IVF, en de trend zet door. Afbeelding: © Wikimedia Commons
DNA-controle op haaienvinnen
Sommige natuurbeschermers vinden dat dieren eten mag, als het beestje maar netjes wordt doodgemaakt en de diersoort door de jacht niet uitsterft. Haaienvinnenjagers falen hopeloos op beide voorwaarden. Ze vangen haaien met grote netten, waarna ze aleen de vin afsnijden en de doodbloedende haai terug in zee gooien. Voor het eerst hebben onderzoekers van de Nova Universiteit in Florida gebruikt gemaakt van forensische DNA-technieken om te achterhalen waar haaienvinnen het meest worden gevangen. Volgens hoofdonderzoeker Mahmood Shivji zullen de DNA-gegevens helpen om de handel in haaienvinnen in kaart te brengen en op te doeken. Afbeelding: © Wikimedia Commons
Penicilline in een doosje
En…de stemmen zijn geteld! Bezoekers van het National Science Museum in Londen mochten stemmen op tentoongestelde uitvindingen en ontdekkingen die zij het belangrijkst vonden voor de mensheid. Op nummer één kwamen röntgenfoto’s, en op twee belandde Alexander Flemings penicilline. Het middel, dat in eerste instantie geproduceerd werd door een schimmel, werd tijdens de Tweede Wereldoorlog door het leger omarmd en heeft waarschijnlijk best wat levens gered. Nu is penicilline wat minder aantrekkelijk, omdat de meeste ziekmakende bacteriën er resistent tegen zijn geworden. Afbeelding: © NMSI
Omega-3-vetzuren uit GM-soja
Vis eten is gezond vanwege de omega-3-vetzuren, maar tegelijk is het slecht voor de natuur. Wat nu? Genetisch aangepaste soja kan de gezondheidseffecten van vis vervangen, zeggen Amerikaanse onderzoekers. Op een congres over hart- en vaatziekten presenteerden biologen van de universiteit van South Dakota de eerste resultaten van de effecten omega-3-soja, ook wel SDA-soja, op het menselijk lichaam. Volgens de wetenschappers is de gentechsoja een prima vervanger van visolie. Of dat echt zo is, moet bevestigend en uitgebreid gecontroleerd onderzoek nog uitwijzen. De biologen op het congres werden overigens betaald door de uitvinders van gentechsoja. Afbeelding: © kcolwell, Flickr.com
Een mp3’tje van DNA
Altijd een leuk encyclopediefeitje: in elke cel van je lijf zit een opgewonden sliertje DNA, met daarin al je erfelijke gegevens. Onderzoekers die iets met deze gegevens doen, moeten ze vaak in de computer gebruiken. Het lastige is dat een gemiddeld menselijk genoom wel drie miljard van de codeletters T, A, C en G bevat. Kost veel ruimte dus. Egyptische onderzoekers hebben deze week een manier gevonden om DNA-codes als relatief kleine bestanden in de computer op te slaan. Net zoals je een CD in het veel kleinere mp3-formaat kunt opslaan, deden de onderzoekers dit voor DNA. Speciaal is dat ze daarbij geen gegevens verloren, wat bij mp3’s wel het geval is. Afbeelding: © mayari, Flickr.com
Pompoenaanval
Een kleine tien jaar geleden hebben Amerikaanse biotechnologen de pompoenplant genetisch veranderd, zodat hij geen last meer heeft van een virusinfectie. Het nadeel is nu dat pompoenkevers zich massaal op de gezonde, virusvrije planten storten en de pompoenen die niet genetisch veranderd zijn links laten liggen. Een goed voorbeeld van hoe technologie zich altijd maar weer in nieuwe problemen weet te krijgen. Afbeelding: © Miruna Sasu, Penn State University
Microdeeltjes
Kleine bolletjes in beeld – je denkt misschien meteen aan nanotechnologie. Toch zijn dit officieel geen nanodeeltjes, maar microdeeltjes. In dit geval bevatten ze het medicijn prednisolon, die darmonsteking tegengaat. Afbeelding: © Annie Cavanaugh
Zebravisje bekent kleur
Met een likje rood zijn de zenuwen in dit zebravisje gekleurd. Onderzoekers van de universiteit van München gebruiken deze kleurtechniek om te kijken hoe zenuwgroei tijdens Alzheimer verandert. Afbeelding: © Dominik Paquet
Wortels!
Is dit genetisch gemanipuleerde horrorfood? Nee, deze wortels zijn op de ouderwetse manier gekruisd – met een beetje hulp van DNA-tests. Door DNA en wortelkleur te vergelijken, konden Amerikaanse kwekers de beste wortelsoorten uitkiezen om een heel scala aan kleuren te kweken. Afbeelding: © Wikimedia Commons, United States Department of Agriculture
Mini-rijst
Rijst kreeg deze zomer extra aandacht. De rijstplant is populair in landen waar honger soms een probleem is. Dat komt vaak door slechte weersomstandigheden, zoals droogte of juist overstromingen. Biotechnologen doen er alles aan om de rijstplant weerbarstiger te maken. Hier zie je een foto van rijst, gekweekt uit kleine groepjes cellen. De foto is gemaakt door het International Rice Research Institute, oftewel IRRI. Afbeelding: © IRRI
Stroomcel
Afgelopen week maakten biotechnologen bekend dat zij met slechts één apparaat het DNA van een mens hebben uitgeplozen. Voorheen kon dat alleen met meerdere machines en ging er bovendien meer tijd overheen. Voor de analyse stopt een onderzoeker het DNA in dunne kanaaltjes die naast elkaar op een doorzichtig plaatje liggen. Dat zie je hier op de foto. De plaat wordt vervolgens als een dia in het apparaat geschoven, die het met speciale verlichtingstechnieken kan aflezen. Meer hierover lees je hier. Afbeelding: © Technology Review
Griepvaccin
En ineens was het voorbij. De Mexicaanse griep wordt vanaf nu niet meer anders behandeld dan de gewone griep, zegt het RIVM. Dat ligt niet alleen aan het overlijdensrisico dat inderdaad lijkt op de gewone griep, maar ook aan de nare bijwerkingen van het middel Tamiflu (dat sinds de vogelgriep nog steeds de enige griepremmer lijkt te zijn; een soort Windows-monopolie voor medicijnen). De griepremmer ging duizenden keren over de toonbank, maar veroorzaakte bij 20 tot 30 procent van de slikkers misselijkheid en zelfs psychische klachten. Middelen als Tamiflu werden voor lange tijd in eieren gekweekt – dat zie je op de foto. Vanaf nu kan het ook in celkweek. Dat gaat veel sneller en goedkoper. Hopelijk mogen we daarom in de toekomst ook andere middelen naast Tamiflu verwachten. Afbeelding: © Laura R. Zambuto, CDC
DNA van honingbij
In Nederland merken we er momenteel weinig van, maar in de Verenigde Staten zijn ze er druk mee bezig: het genoom van de honingbij. Om landbouw duurzamer te maken zijn wetenschappers druk bezig met het uitpluizen van de DNA-volgordes van landbouwdieren. Dan mag de honingbij niet ontbreken. Zo zijn de genen van een bij verantwoordelijk voor het soort honing, of de bij gevaarlijk steekt en het soort ziektes dat het diertje kan oplopen. Hoe dat in elkaar steekt is een schat die genetici proberen op te graven. Dat doen ze via het Honey Bee Genome Sequencing Consortium: een samenwerking van verschillende universiteiten en de Amerikaanse overheid. Afbeelding: © Peggy Greb, United States Department of Agriculture
Bang voor maïs
Een foto van verschillende maïsrassen. Doordat boeren honderden jaren maïs op gewenste eigenschappen kruisten, kon de kleurvariatie ontstaan. Nauwelijks biotechnologie te noemen, maar het komt in de buurt bij genetische modificatie, waarbij wetenschappers de gewenste eigenschappen niet kruisen maar inbouwen.
Overigens gebruikt Greenpeace deze foto op hun website als aandachtstrekker voor genetische modificatie – deels onterecht, want de kleurverschillen hier zijn zonder genetische modificatie tot stand gekomen. Een mooi plaatje is het in ieder geval. Afbeelding: © Sam Fentress, Wikimedia Commons
