Woordenboek der Friese taal online

Liefhebbers van de Friese taal kunnen sinds deze maand hun hart ophalen: eindelijk staat het woordenboek van de tweede taal van Nederland online. 118.000 trefwoorden, volledig doorzoekbaar en het mooiste is: iedereen kan er gebruik van maken.

door

Nl-frieslandvlag1ag

Het Wurdboek fan de Fryske taal (WFT) is op 6 juli online gezet door koninging Beatrix. Zij nam in 1984 ook het eerste deel van de gedrukte versie in ontvangst. Het WFT bestaat inmiddels uit 25 delen, met in totaal 118.000 trefwoorden. Het beschrijft het Fries van de periode van het jaar 1800 tot omstreeks 1975.

De inhoudelijke breedte van het WFT staat in scherp contrast met dat van het Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT). Het WNT kent ongeveer 400.000 trefwoorden en beschrijft het Nederlands vanaf het jaar 1500. Pieter Duijff en Anne Dykstra, medewerkers van de Fryske Akademy in Leeuwarden, wijzen verschillende oorzaken aan voor dat contrast.

Oneindige aanwas

Volgens Pieter Duijff, redacteur van het WFT, “heeft het Nederlands een veel rijkere schrijftraditie dan het Fries”. Met als logisch gevolg dat er veel meer bronnen zijn om het woordenboek op te baseren. Ter vergelijking: voor het WFT gebruikte de Fryske Akademy zo’n 1200 bronnen; het WNT is gebaseerd op een duizelingwekkende 1,7 miljoen.

Om een beetje te compenseren voor dat verschil gebruikten de redacteuren van het WFT ook andere bronnen voor de samenstelling. Duijff: “Om toch enigszins tot een grote dekking van het Fries te komen, zijn in het WFT vele mondelinge opgaven opgenomen.” Volgens Duijff gaat het dan vooral om vaktermen.

De reden dat het WFT bronnen vanaf het jaar 1800 gebruikt, heeft volgens lexicoloog Anne Dykstra te maken met de verschillende stadia die het Fries de afgelopen vijfhonderd jaar doorliep. “Het Fries wordt ingedeeld in de perioden voor 1550 (Oudfries), 1550-1800 (Middelfries of Vroeg Modern Fries) en 1800-nu (Modern Fries). Het WFT beschrijft het Moderne Fries, vandaar het beginjaar.”

Asega

Een Oudfriese tekst van voor 1500. Dit soort teksten zijn niet in het WFT opgenomen.

Om een oneindige aanwas van nieuwe woorden in het woordenboek te voorkomen, kozen de redacteuren volgens Dykstra er destijds (we spreken 1984) voor om te stoppen bij 1975. Voor de liefhebbers van het Fries van de laatste decennia is onlangs het Frysk Hânwurdboek verschenen. Duijff hoopt dat de nieuwere Friese woorden in dit handboek ook ooit in het online woordenboek komen.

Dialecten

Het Fries is de tweede Nederlandse taal waarvan een online woordenboek is verschenen. Volgens Tanneke Schoonheim, hoofd van de afdeling Descriptie en Productie bij het Instituut voor Nederlandse Lexicologie (INL), is dit voorlopig de laatste Nederlandse taal die online verschijnt.

Wel is het INL bezig om het WNT te koppelen aan woordenboeken van streektalen zoals het Limburgs, Noord-Brabants en het Vlaams. In het online WNT kan de gebruiker al woorden vertalen naar deze drie dialecten.

Wnt_vlinder

In de omschrijving van een Nederlands woord, bijvoorbeeld vlinder, kan de gebruiker bij het schermpje Koppelingen klikken op verschillende dialecten: WVD voor Vlaams, WLD voor Limburgs en WBD voor Brabants. Grappig feitje: dit woord is door het INL ook gekoppeld aan de Vlinderkaart.

Een andere innovatie van de online woordenboeken waar Schoonheim erg blij mee is, is het schrappen van de verplichte logins. Eerst moest een gebruiker zich nog registreren (gratis, dat wel) om te kunnen zoeken. Nu kan iedereen met een druk op de knop bij de woordenboeken van het INL. “Hopelijk kunnen we nu een groter publiek bereiken en zijn we beter vindbaar voor zoekmachines.”

Lees meer: