kennislink.nl maakt nieuwsgierig

Dat blijkt uit NethMap 2005, het derde jaarrapport dat de Stichting Werkgroep Antibiotica Beleid (SWAB) publiceert in samenwerking met het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Dit rapport geeft informatie over het gebruik van antibiotica in Nederland en antibioticaresistentie bij de meest voorkomende bacteriesoorten waar je ziek van kunt worden. Het rapport wordt vrijdag 3 juni 2005 gepresenteerd tijdens het 6e SWAB-symposium in Utrecht.

Geslacht en leeftijd

Nieuw in het rapport is dat er voor het eerst gekeken is naar verschillen in antibioticagebruik tussen vrouwen en mannen en tussen verschillende leeftijdsgroepen. Het blijkt dat vrouwen vaker antibiotica gebruiken dan mannen. Dat verschil is terug te voeren op het veel hogere gebruik van trimethoprim en nitrofurantoïne door vrouwen. Deze medicijnen worden gebruikt bij urineweginfecties zoals blaasontsteking, waar vrouwen veel vaker last van hebben dan mannen. Mannen gebruiken meer fluorochinolonen, mogelijk doordat bij oudere mannen vaker een gecompliceerde urineweginfectie zoals nierbekkenonsteking of een ontsteking van de prostaat voorkomt.

Ook verschillen in voorschrijfgedrag tussen huisartsen en medisch specialisten komen in het jaarrapport aan de orde. Medisch specialisten schrijven hun ambulante patiënten vaker een breed spectrummiddel voor dan huisartsen, zoals co-amoxiclav, fluorochinolonen of cotrimoxazol. Het is niet precies bekend voor welke indicaties dat gebeurt. Verder signaleert het rapport trends in antibioticumgebruik. Zo neemt het gebruik van beta-lactamase gevoelige penicilline en van breed spectrum penicilline langzaam af, terwijl het gebruik van de combinatie co-amoxiclav en van antibiotica uit de groep macroliden toeneemt.

Resistentie

Op het gebied van antibioticumresistentie signaleert het rapport een aantal zorgwekkende ontwikkelingen. Zo is in de huisartsenpraktijk de resistentie van E. coli voor amoxicilline – gebruikt tegen onder meer urineweginfectie, luchtweginfectie, longontsteking, acute bronchitis, middenoorontsteking en huidinfectie – gestegen tot meer dan 30 procent (was in voorgaande jaren circa 20 procent). De resistentie van E. coli tegen trimethoprim is in heel Nederland gestegen en heeft een niveau van 23 procent bereikt. Huisartsen schrijven meestal Trimethoprim voor bij de behandeling van een ongecompliceerde urineweginfectie. De resistentie tegen andere middelen (nitrofurantoïne en co-amoxiclav) blijft gelukkig laag.

In de Nederlandse ziekenhuizen is de resistentie redelijk stabiel, maar er zijn wel trends waar te nemen. Zo worden de ‘urineweg-bacteriën’ E. coli en Pseudomonas en de ‘ziekenhuisbacterie’ Staphylococcus aureus steeds vaker resistent tegen fluorochinolonen. Vóór de eeuwwisseling lag die nog op 5 procent, inmiddels worden niveaus van 10 procent waargenomen. Verder stijgt de resistentie tegen macrolide antibiotica onder ‘luchtwegbacteriën’ S. aureus en Streptococcus pneumoniae naar 10 procent. De bruikbaarheid van deze middelen wordt daarmee beduidend minder. De resistentie tegen de middelen van eerste keuze tegen deze bacteriën (resp. meticilline en penicilline) is nog steeds laag: 1 tot 3 procent. Maar voortdurende waakzaamheid en controle blijven belangrijk. Vandaar dat de SWAB en het RIVM jaarlijks een rapport uitbrengen met daarin de nieuwste ontwikkelingen. Want een bacterie die tegen heel wat antibiotica bestand is kan veel ellende veroorzaken.