kennislink.nl maakt nieuwsgierig

Bacteriën zoals de beruchte MRSA-ziekenhuisbacterie of salmonella worden doorgaans aangepakt met antibiotica. Dat zijn medicijnen die bacteriën onschadelijk maken door bijvoorbeeld hun beschermende schil – de celwand – rondom een bacterie op te sporen en af te breken, waardoor de minuscule ziekmaker sterft.

Maar helaas. Een klein groepje weerbarstige bacteriën trekt zich soms niets aan van de antibiotica, omdat hun celwand net iets anders eruitziet. Zulke lastpakken hebben dan een zogenaamde resistentie tegen die antibiotica. En ze groeien ongestoord en ziektezaaiend door.

Nu hebben onderzoekers al heel wat trucs bedacht om die antibiotica-resistentie te voorkomen, maar de manier waarop bioloog Gerard Wong en zijn collega’s bacteriën om de tuin leiden is wel heel ingenieus. Ze hebben een antibioticum ontdekt dat de bacterie dwingt om zelfmoord te plegen.

Speciale, beschermende onderdelen in de celwand kunnen door het antibioticum hun werk niet meer doen. Er ontstaan grote gaten in de celwand, waardoor de bacterie het loodje legt.

Het ingenieuze is dat het antibioticum zo is ontworpen, dat wanneer bacteriën hiertegen resistent zouden ‘willen’ worden, ze hun genen zo moeten aanpassen dat ze zelfmoord plegen. Dat schrijven Wong en zijn collega’s in Proceedings of the National Academy of Sciences.

Resistent worden staat voor de bacterie daarom gelijk aan sterven en is dus – voor de bacterie – geen optie. Kortom, het goedje van Wong en zijn collega’s drijft bacteriën flink in het nauw, zonder antibioticaresistentie op te wekken. Het zou daarom een prima medicijn zijn.

Ander goed nieuws staat deze week in het blad Science. Hierin beschrijven Luciano Marraffini en Erik Sontheimer een manier om een vorm van bacteriesex te stoppen. Dat is belangrijk, want bacteriën van verschillende soorten kunnen via bacteriesex elkaars genen uitwisselen. En daarbij horen ook genen waarmee bacteriën resistent kunnen worden tegen medicijnen. Een van de grootste problemen met antibioticaresistentie is daarom ook de wilde verspreiding ervan.

Marraffini en Sontheimer konden het uitwisselen van genen tegengaan doordat ze het systeem ontrafelden waarmee bacteriën genen van andere bacteriën accepteren. De onderzoekers zagen hier een kans en probeerden meteen dat systeem lam te leggen. Dat lukte met een speciale techniek die RNA-interferentie heet. En zo waren de bacteriën ineens niet meer in staat om gevaarlijke resistentie-eigenschappen aan anderen door te geven. Einde resistentieverspreiding.

Of op deze manier ziekmakende bacteriën in de praktijk kunnen worden aangepakt, weten de onderzoekers niet zeker. Voor de ingenieuze truc van Wong zit dat anders: het zou niet verbazingwekkend als zijn antibioticum over een paar jaar allerlei ziekmakende bacteriën in het nauw drijft.