Ik denk positief, dus ik genees

Psychologisch broodje aap: wie positief blijft, heeft meer kans om te genezen van kanker

Psychologie is overal: in het tijdschriftenrek in de supermarkt, op de tafel in de boekwinkel, in films en op televisie. Maar met al die kennis komen ook een hoop misverstanden in de wereld: broodjes aap, of zoals de schrijvers van het nieuwe boek “De vijftig grootste misvattingen in de psychologie” het noemen, psychomythologie. Kennislink zet de tien meest frappante mythes op een rijtje. Deze week: positief denken vergroot de kans dat je geneest van kanker (of kan zelfs voorkomen dat je het krijgt).

door

Kylie-minogue

Kylie Minogue, de meest inspirerende borstkankerpatiënt Georges Biard

Afgelopen september werd zangeres Kylie Minogue verkozen tot ‘meest inspirerende borstkankerpatiënt’. Vooral haar positieve instelling was de stemmers bijgebleven, iets wat Minogue’s woordvoerder nog eens benadrukte in haar reactie: “Kylie heeft een hoop vrouwen (…) aangemoedigd om te blijven geloven dat ze hun beproeving zouden doorstaan.”

In Minogue’s geval bleek dat optimisme achteraf gezien gerechtvaardigd: de kanker ging in remissie en ze is weer gewoon aan de slag. Dat maakt het verleidelijk om te denken dat haar positieve houding ook iets te maken had met haar genezing. Een populaire gedachte, die in menig zelfhulpboek naar voren wordt geschoven, waaronder de immense bestseller ‘The Secret’. Stress en negativiteit zouden een effect hebben op je lichaam, waardoor de kankercellen de kans krijgen om te groeien. Innerlijke rust en positieve gedachten gaan die groei juist tegen, stellen deze zelfhulpgoeroes. Blijf geloven, en je zult genezen.

Geen verband

Maar zo werkt het niet, legt Adelita Ranchor, hoogleraar gezondheidspsychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, uit. Als je systematisch alle onderzoeken naast elkaar legt die kijken naar een mogelijke link tussen positief denken en het krijgen of genezen van kanker, dan blijkt die link er simpelweg niet te zijn.

Adelita-ranchor-beter

Adelita Ranchor is hoogleraar gezondheidspsychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen Adelita Ranchor

“En wanneer er al een verband wordt gevonden, betreft het vooral zwakke verbanden, waar vervolgens meer van wordt gemaakt dan het is. Of de opzet van het onderzoek is ontoereikend, bijvoorbeeld wanneer een positieve levensinstelling wordt gemeten nadat de ziekte kanker is vastgesteld. Het is dan niet te achterhalen of ze dan positief denken omdat ze een goede prognose hebben.”

Hoop voor de vechtersgeest

Toch is het verband tussen genezen van kanker en positief blijven voor veel patiënten erg belangrijk, zegt Ranchor. “Voor een deel worden deze ideeën door patiënten, hun omgeving en de hele samenleving gekoesterd omdat ze hoop bieden aan patiënten wanneer ze ziek zijn; ze geloven dat ze op deze manier enige controle over de ziekte kanker herwinnen.”

“Het wordt als een gegeven beschouwd dát positief denken bijdraagt aan een betere genezing”, vervolgt ze. “Dit idee wordt versterkt door voorbeelden van personen die de ziekte kanker hebben overleefd, en die uitdragen dat dit mede is omdat ze zo positief dachten en doordat ze ertegen hebben gevochten. In de berichtgeving over beroemdheden die kanker hebben, wordt vaak de nadruk gelegd op hun vechtersgeest en het positief denken.”

Positief-geluk-optimisme-bl

Optimisme of acceptatie? Hoop of valse hoop?

Valse hoop voor wie niet geneest

Maar als dat positief denken een kankerpatiënt hoop geeft, moeten we dit broodje aap verhaal dan wel de wereld uit willen helpen? Scott Lilienfeld & co pleiten voor een onderscheid: natuurlijk kan een positieve houding mensen helpen om te gaan met kanker. Hoop en troost maken het leven tijdens zo’n slopende ziekte dragelijker. Maar toch is het belangrijk dat kankerpatiënten zich realiseren dat ze er niet van zullen genezen.

Ranchor licht toe. “Hoop kan ook valse hoop zijn en wanneer dat het geval is, kan het averechts uitpakken.” Ze tekent er wel bij aan dat hier nog maar weinig onderzoek naar is gedaan. Naast valse hoop kan de mythe van het positief denken nog een negatief gevolg hebben: als de dierbaren er sterk in geloven, kan dat op het eind van het ziekbed voor onrust en druk zorgen. “Wanneer de patiënt accepteert dat hij of zij zal komen te overlijden, kan dit moeilijk zijn voor de familie. Die wil misschien juist dat de patiënt gaat vechten en positief blijft denken.” Mensen met kanker -en hun familieleden- moeten dus weten dat je niet kunt sterven door een te weinig positieve levenshouding. En dat is een troost op zich.

Zie ook:

Meer psychomythologie?

50_great_myths_of_populair_psychology

In het Kennislinkdossier over broodjes aap in de psychologie vind je de andere negen psychomythes uit de artikelenserie.

Heb je nog geen genoeg van psychologische broodje aap-verhalen? Je vind er nog veertig in het boek De vijftig grootste misvattingen in de psychologie" van Scott Lilienfield, Steven Jay Lynn, John Ruscio en Barry Beyerstein.



Peiling: Je favoriete psychologische broodje aap-verhaal