Er zijn tot nu toe 16 gevallen beschreven waarbij kankercellen al voor de geboorte van moeder op kind over gingen.
In zeldzame gevallen verspreiden kankercellen van een zwangere vrouw zich, via de placenta, naar het ongeboren kind. In 1866 werd deze overdracht voor het eerst beschreven en sindsdien zijn er nog 16 gevallen opgedoken. Bij drie jongetjes met leukemie werd duidelijk dat hun ziekte hoogstwaarschijnlijk een moederlijke oorsprong heeft. De kankercellen bevatten niet het (voor mannen karakteristieke) XY-patroon, maar de vrouwelijke combinatie XX. Om dit bewijs te versterken is nu voor het eerst de complete genetische identiteit van kankercellen van een 28-jarige moeder en haar 11 maanden oude dochtertje bepaald.
Vreemd gen
De geboorte van het meisje verliep zonder complicaties. Ruim een maand na de bevalling kreeg de moeder last van vaginale bloedingen en koorts. De diagnose leukemie volgde kort daarna. Op een leeftijd van 11 maanden had het kind een zwelling in de rechter wang. Ook bij haar werd leukemie geconstateerd. Onderzoekers van het Engelse Institute of Cancer Research merkten op dat de kankercellen van moeder en dochter qua uiterlijk en genetische samenstelling erg veel van elkaar weg hebben. Zo dragen beide het vreemde BCR-ABL1 gen. Zij besloten dit geval verder onder de loep te nemen.
Op deze foto is de verbinding (de placenta) tussen het ongeboren kind en de moeder goed te zien. Via deze verbinding krijgt de foetus voedingsstoffen van de moeder en worden afvalstoffen weggevoerd. Bepaalde kankercellen kunnen misbruik maken van dit systeem en zich zo van moeder naar kind verspreiden. © Wei Hsu and Shang-Yi Chiu, PLoS Biology
De onderzoekers isoleerden het BCR-ABL1 gen uit de kankercellen van het dochtertje en vergeleken dit met DNA uit het beenmerg van de moeder. In dit beenmerg vonden zij precies dezelfde sequentie, wat aantoont dat het gen afkomstig is van de moeder. Vlak na de geboorte zijn bij het meisje wat bloeddruppels afgenomen. In drie van de vier druppels is BCR-ABL1 aanwezig. Het is daarom zeer waarschijnlijk dat de kankercellen tijdens de geboorte al in het bloed van de baby zaten en dat de cellen dus voor de geboorte van moeder naar kind zijn overgegaan.
Onherkenbare indringer
Of de overdracht van kankercellen tijdens de zwangerschap echt heel zeldzaam is, weten we nog niet zeker.
Maar hoe zijn die cellen zonder moeite langs de placenta en het aangeboren afweersysteem van het kind gekomen? Zij missen een belangrijke DNA-regio die codeert voor oppervlakte eiwitten waaraan het afweersysteem kan zien of de cel lichaamseigen of vreemd is. Die regio is door een deletie helemaal verdwenen, waardoor het afweersysteem de kankercellen niet kan aanwijzen als indringers. Of de overdracht van kankercellen tussen moeder en foetus echt zo zeldzaam is als de cijfers doen geloven, weten de onderzoekers niet zeker. Wellicht komen zulke gevallen vaker voor dan door een diagnose bevestigd wordt.
Bronnen
Immunologically silent cancer clone transmission from mother to offspring (Takeshi Isoda e.a.), PNAS, oktober 2009
Zie ook
Kanker (Kennislinkdossier)
Doorbraak voor baby’s met leukemie (Kennislinkartikel van Erasmus MC)
