De officiële taal in Marokko is het Modern Standaard Arabisch. Toch wordt op straat een heel andere taal gesproken. Het Darija, Arabisch voor ‘dialect’, is een mix van talen: Arabische, Berberse, maar ook Franse en Spaanse woorden geven blijk van een rijke contactgeschiedenis. Hoewel het Darija vroeger vooral werd gezien als een ordinair dialect van de straat, is het momenteel bezig met een ware opmars. Niet alleen rappers en hiphoppers bedienen zich van deze taal, die ook wel wordt aangeduid als Marokkaans-Arabisch, maar ook uitgevers van kranten, tijdschriften en boeken gaan mee in de hype.
Analfabetisme
Dat het Darija lange tijd niet geaccepteerd werd als volwaardige taal heeft vooral te maken met de hoge status van het Standaard Arabisch. Het is de taal van de Koran en daarmee de taal van Allah. Het Modern Standaard Arabisch is daarom tot op heden de enige officiële voertaal in Marokko. Toch is er een grote groep Marokkanen die het Standaard Arabisch niet beheerst. De taal wordt onderwezen op school, maar lang niet iedereen maakt zijn school af. En thuis spreekt niemand Klassiek Arabisch.
Volgens officiële statistieken is 43 procent van de Marokkaanse bevolking analfabeet. Maar dat is gebaseerd op de beheersing van het Standaard Arabisch. Het op schrift stellen van het Darija is een manier om het analfabetisme terug te dringen. En om de schaamte weg te nemen, zo meent Youssouf Amine Elalamy, de schrijver van het eerste boek in het Marokkaans-Arabisch, Tqarqib Ennab (‘roddels’): “Het Darija verdient het om opgeschreven te worden”. Zijn boek kan door alle lagen van de bevolking gelezen worden. Toch is de weerstand om het Darija op schrift te stellen nog steeds groot. Het zou de eenheid van de Arabische wereld in gevaar kunnen brengen. Volgens tegenstanders maakt de gevarieerdheid binnen het Darija het bovendien onmogelijk om een uniforme standaard te creëren.
Leenwoorden
De aanhangers van het Klassiek Arabisch beschouwen het Darija als een bastaardtaal, vooral door de Europese leenwoorden. Maar het klinkt ook anders: het heeft bijvoorbeeld minder klinkers en wordt twee keer zo snel gesproken als het klassiek Arabisch. Arabisch-sprekenden uit het Midden Oosten hebben daarom een tolk nodig om deze variant van het Arabisch te verstaan. Juist omdat het Darija nooit een officiële status heeft gehad stond het altijd erg open voor woorden uit buurtalen. Door de aanwezigheid van Franse en Spaanse kolonisators in Noord-Afrika kwamen er o.a. Franse en Spaanse woorden terecht in het Marokkaans-Arabisch.
In de volgende zin uit het Darija (dat gebruikt maakt van het Latijnse alfabet) komen zowel Arabische, Spaanse en Franse woorden voor: yallah nshoufou f-el-kouzina ila kanet el-bota kheddama bash ntayybu shlada dyal khezzou. De Nederlandse vertaling is ‘laten we naar de keuken gaan om te zien of het fornuis werkt, zodat we een wortelsalade kunnen maken’. Het woord kouzina (‘keuken’) komt uit het Spaans, bota komt van het Franse woord voor ‘Butagas’ en shlada kan zowel een Spaanse als Franse herkomst hebben in de betekenis van ‘salade’.
Tolerantie
De discussie over het Darija is goed op gang gekomen na de zelfmoordaanslagen van extremistische moslims in Casablanca in 2003. Het extremisme paste niet in het plaatje van het tolerante Marokko, dat onder het regime van koning Mohammed VI veel meer politieke vrijheid kent. De Marokkaanse identiteit werd opnieuw ter discussie gesteld: “En Darija was een van de antwoorden op de vraag wat het betekent om Marokkaans te zijn”, stelt Dominique Caubet, professor in Maghrebijnse dialecten (de Arabische dialecten die gesproken worden in de Westelijke Sahara, Marokko, Algerije, Tunesie en Libië) van het Parijse instituut INALCO. Het Darija is daarmee veel meer dan een taal van de straat. Voor velen is het in de eerste plaats een taal van democratie en tolerantie.
zie ook:
- Naar een Arabische standaardtaal (Kennislinkartikel)
- Wat je zingt, ben je zelf! (Kennislinkartikel)
- Marokkaans-Arabisch (Wikipedia)
- Maghrebijns dialect (Wikipedia)
- Dossier Nederlandse moslims (Kennislink)
- Dossier Populaire cultuur en moslims (Kennislink)
