Er lijkt vrij algemeen overeenstemming over te bestaan dat mensen zowel hun lichaam zijn als hebben. Minder overeenstemming is er over de vraag of mensen ook nog iets meer of iets anders zijn dan hun lichaam. Voor wie het wil zien luidt het antwoord duidelijk ‘Ja!’

Op 5 februari 1831 was Jan C.J. van Speijk commandant op een kanonneerboot van het Nederlandse leger. Het jaar daarvoor was België in opstand gekomen tegen Koning Willem I en Van Speijk had de opdracht gekregen om alle schepen die naar het opstandige Antwerpen wilden varen te controleren.

De benadering die uitgaat van de eenheid van persoon en lichaam is onder druk komen te staan door ontwikkelingen op het terrein van de medische biotechnologie. Tot voor kort werd het lichaam opgevat als een onveranderlijk gegeven. Nu het lichaam steeds meer wordt benaderd als een product, bouwpakket of maakbaar geheel, beginnen de bestaande opvattingen over de mens en zijn lichaam geleidelijk aan af te brokkelen.

Hebben we het recht om te doen met ons eigen lichaam wat we maar willen? Zijn we juridisch gezien de eigenaar van ons lichaam, alsof het een van onze meest persoonlijke bezittingen is? En is het ons grondrecht om te beschikken over het eigen lichaam? Op het eerste gezicht lijkt het vanzelfsprekend dat het antwoord op al deze vragen ‘ja’ luidt.

Rond de voorlaatste eeuwwisseling waren in Europa tentoonstellingen van exotische mensen immens populair. Niet alleen circussen, maar ook jaarmarkten, dierentuinen en wereldtentoonstellingen toonden tussen 1870 en 1940 honderden groepen mensen, die bijzonder waren vanwege hun huidskleur, kleding en gebruiken.

‘Het afnemen van alle krachten bij het toenemen van de ouderdom is stellig zeer droevig, maar het is noodzakelijk, daar anders de dood te zwaar zou vallen.’ Dit citaat van de Duitse filosoof Arthur Schopenhauer illustreert de levenslange strijd van de mens tegen de vergankelijkheid.

Cultureel antropologen zijn geïnteresseerd in het sociale en culturele lichaam en in de wisselwerking tussen natuur en cultuur in lichamelijkheid. Wat is de invloed van cultuur op de manier waarop het lichaam wordt gezien en gebruikt, en hoe beïnvloeden deze op hun beurt cultuur en samenleving?

“Noem me liever geen super-donor”, zegt Ed Houben (Maastricht, 1969). “Daarmee wordt wat ik doe meteen in de sfeer van sensatie getrokken. Daar blijf ik graag ver van.” Maar als je iemand die inmiddels 90 kinderen heeft verwekt en nog eens drie lopende zwangerschappen op zijn naam heeft staan geen ‘super-donor’ mag noemen, hoe noem je hem dan?

Wie jong, gezond en actief is staat niet vaak stil bij de onderdelen van het lichaam die in samenhang ons maken tot een goed functionerend levend wezen. Het wordt direct anders als je bij het sporten een blessure oploopt, zeg: een tennisarm, waardoor je niet goed meer functioneert. Of als je tijdens vakantie in warmere landen iets verkeerds eet en je darmen daardoor ontregeld raken met frequent toiletbezoek, algehele slapheid en verlies van vakantieplezier en verloren vakantiedagen tot gevolg.

Soms, na een nachtlang doorrijden of bij ziekte, kijk je in de spiegel en denk je: ben ik dat? Soms slaapt een arm en voelt die aan alsof deze niet van jezelf is. Pas als de bloedstroom weer op gang komt, voelt alles weer normaal.

De diagnose van psychische stoornissen is moeilijk. Artsen staan voor een zware taak, vooral wanneer de farmaceutische industrie zich ermee gaat bemoeien.

Hebben of zijn wij een lichaam? Het is een vraag die niet overal ter wereld zal worden begrepen, om de eenvoudige reden dat niet elke taal de werkwoorden ‘hebben’ en ‘zijn’ kent. In het nieuwe cahier van Stichting Bio-Wetenschappen en Maatschappij behandelen wetenschappers, van neuroloog tot antropoloog, allerlei lichamelijke kwesties.

Alcohol is slecht voor tieners en hun brein, dat hebben we al zo vaak gehoord. Maar wat voor schade richt deze stof dan precies aan? Alles over hoe alcohol de hersencellen snoeit, en daardoor je mentale ontwikkeling op een achterstand kan zetten.

Als de meteoriet die 65 miljoen jaar geleden de dinosauriërs de das om deed ergens anders op aarde terecht was gekomen dan waren de gevolgen waarschijnlijk minder desastreus geweest. Dat blijkt uit promotieonderzoek aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Al sinds de ontdekking van röntgenstraling in 1895 zijn er steeds meer en betere technieken ontwikkeld om in het menselijk lichaam te kijken. Hiervoor wisten wetenschappers en artsen alleen hoe de binnenkant van het menselijk lichaam eruit zag door lichamen open te snijden. Tegenwoordig is medische beeldvorming niet meer weg te denken in de huidige geneeskunde.

Een team van onder andere Nijmeegse wetenschappers heeft een röntgenlaser als microscoop ingezet om op nanoschaal extreem snelle magnetische interacties in een legering op te helden. Ze kwamen erachter dat verschillende atomen – in feite losse magneetjes – razendsnel magnetisme overdragen aan elkaar.

Voor de meeste mensen is de ondergrond een black box. Met het nieuwe DINOloket is dit verleden tijd en wordt de Nederlandse bodem tot op grote diepte transparant. Met enkele muisklikken kunnen we dankzij deze grote databank te weten komen welke aardlagen er diep onder onze voeten liggen.

De huidige aanpak van woonoverlast richt zich op het sluiten van woningen of het uit huis plaatsen van overlastplegers. Onderzoeker Michel Vols pleit voor een oplossingsgerichte aanpak. Daar worden slachtoffers én daders van woonoverlast beter van.

‘Een cynicus is een man die overal de prijs van kent, maar van niets de waarde’, laat Oscar Wilde het personage Lord Darlington zeggen in Lady Windermere’s Fan. Het geeft te denken, zeker vandaag de dag. We tuimelen van de ene crisis in de andere en steeds meer lijkt het van belang dat we ons niet in al ons handelen laten bepalen door wat dingen kosten, door de ‘keiharde markt’ maar door ons te herbezinnen op wat we van waarde vinden.

Informatici van de University of the West of England hebben met behulp van de computer een blob gemaakt, die de kortste route langs steden kan vinden.