Seks als slagveld

Seks

Deze publicatie is onderdeel van het seks thema. Meer…

Elke dag hebben miljoenen mensen seks. Voor hun plezier, voor hun werk, om een kind te maken of omdat het moet. Dat maakt seks een belangrijk onderdeel van ons leven en van onze maatschappij. Op deze themapagina lees je daarom alles over de wetenschap achter seks. Inhoud:

Seks onthult misschien wel de mooiste kanten van de mens: ons vermogen om te genieten, te delen en een ander lief te hebben. Maar seks heeft ook zo zijn duistere kanten: het kan gepaard gaan met dwang, geweld en pijn. Soms is seks dan ook ronduit vreselijk – bijvoorbeeld in het geval van verkrachting.

door

Istock_000002588859small
iStockphoto

Seksueel geweld komt meer voor dan je denkt. Het laatste rapport van de Rutgers Nisso Groep, het instituut dat onderzoek doet naar seksualiteit in Nederland, laat zien dat meer dan de helft van de vrouwen wel eens te maken heeft gehad met seksueel geweld.

Nu denken we bij seksueel geweld al gauw aan het soort geweld dat de televisieserie Law & Order: special victims unit ons voorschotelt: een onbekende man met bivakmuts verkracht een vrouw met het mes op de keel, waarna hij haar voor dood achterlaat in een donkere steeg. Hoewel dit soort seksueel geweld uiteraard voorkomt en bijzonder traumatisch voor het slachtoffer is, is de wetenschappelijke definitie van ‘seksueel geweld’ ruimer: alle vormen van seksueel gedrag die de normen en grenzen van het slachtoffer overschrijden, vallen onder seksueel geweld. Bijvoorbeeld als je tegen je zin wordt aangeraakt of vastgepakt, gedwongen wordt om je geslachtsdelen te laten zien, of zelfs als je ongewenst porno in je mailbox aantreft.

Ook mannen worden natuurlijk slachtoffer van seksueel geweld. Maar wel een stuk minder. Er zijn specifieke groepen die kwetsbaar zijn: prostituees voor homo’s en mannen in gevangenissen, bijvoorbeeld.

Verkracht door een bekende

Dat betekent niet dat verkrachting amper voorkomt. Integendeel. Volgens het onderzoek van Rutgers Nisso, is zelfs twaalf procent van de Nederlandse vrouwen wel eens verkracht. De daders zijn meestal echter geen anonieme mannen met een bivakmuts; in veruit de meeste gevallen worden vrouwen verkracht door een bekende. Het gaat dan bijvoorbeeld om dates, echtgenoten en ex-minnaars die niet accepteren dat een vrouw geen seks (meer) wil.

Verkrachting komt relatief veel voor in het begin van een relatie, de zogenaamde date rape_: na een of meerdere afspraakjes dwingt de man de vrouw tot seks voordat zij dat wil (of nadat ze dankzij drugs niet meer kan protesteren). Maar ook aan het einde van een relatie, als mensen uit elkaar gaan, kan seksueel geweld voorkomen. Uit een Amerikaanse studie21123354/ is gebleken dat bijna zestig procent van de slachtoffers van seksueel geweld eerder al een keer vrijwillige seks heeft gehad met de dader. Sterker nog, veel vrouwen blijven contact houden met de dader, soms zelfs seksueel contact. Slechts een kwart van de verkrachte vrouwen heeft nooit meer contact met de dader. Voor ons begrip van verkrachting en seksueel geweld is dit belangrijk: de kans dat een vrouw wordt verkracht door haar geliefde, is veel groter dan de kans dat ze in handen valt van een anonieme man met bivakmuts.

2368267472_5cd1ac4ba2

De kans dat een vrouw wordt verkracht door haar geliefde, is veel groter dan de kans dat ze in handen valt van een anonieme man met bivakmuts. dave wolanski

Profiel van de verkrachter

Dat seksueel geweld veel voorkomt, en vooral binnen een (beginnende) relatie, betekent uiteraard niet dat seksueel geweld ‘normaal’ is. Een vrouw heeft het recht om op elk moment seks te weigeren, ook als er al vier keer een duur etentje is betaald, of als ze zich halverwege een vrijpartij bedenkt. De grote meerderheid van de mannen accepteert ‘nee’. Er is dus iets mis met mannen die onder dreiging van geweld bij een vrouw binnendringen. Maar wat precies? Het is lastig om een profiel van dé verkrachter te geven. Toch zijn er een aantal algemene, verklarende theorieën.

Willen wat niet mag

Om verkrachting te verklaren, wordt de zogenaamde reactance theorie wel aangehaald. Volgens deze theorie willen mensen vrij zijn om te kunnen doen wat ze willen. Als ze dat verboden wordt –bijvoorbeeld een kind dat van zijn leraar niet met lego mag spelen – reageren ze negatief en soms boos.

In het geval van seks gaat dat dan zo: de man wil seks (en heeft het idee dat hij dat kan of mag verwachten), de vrouw weigert, de man heeft het gevoel dat hem zijn vrijheid wordt ontnomen, waardoor hij 1) het verbodene nog liever wil; 2) probeert te doen wat niet mag; 3) agressief kan worden ten opzichte van de persoon die hem iets verbiedt. Een verkrachter is in dit geval niet eens (meer) zo zeer op zoek naar seksueel genot. Hij wil eerder bewijzen dat hij kan nemen wat hij wil en tegelijkertijd wraak kan nemen op de persoon die hem dwars zit.

Narcistische verkrachters

Een narcist heeft een overdreven gevoel van eigenwaarde, voelt zichzelf groots en belangrijk, is geobsedeerd door fantasieën over succes, roem, macht of seksuele prestaties, denkt dat hij uniek en geniaal is en alleen door even unieke en geniale mensen kan worden begrepen. Verder heeft hij een sterke behoefte aan bewondering en bevestiging, wil gevreesd en berucht zijn, heeft weinig inlevingsvermogen en gelooft dat hij meer rechten heeft dan anderen. Hij voelt zich boven de wet verheven.

Een andere verklaring is dat verkrachters lijden aan narcisme. Dit idee wordt onder andere uit de doeken gedaan in het boek The social dimension of sex van sociaal psychologen Roy Baumeister en Dianne Tice. Narcistische mannen kunnen slecht omgaan met afwijzing; zij vinden zichzelf immers een fantastische man en minnaar, en kunnen zich dan ook moeilijk voorstellen dat een vrouw geen seks met ze wil. Omdat narcisten het gevoel hebben dat ze overal recht op hebben – ze zijn immers geweldig-, denken ze ook recht te hebben op seks, zelfs als een vrouw weigert.

Onder veroordeelde verkrachters blijken heel wat mannen met narcistische trekjes te bestaan: sociaal psychologe Diane Scully vond dat daders in de bak zichzelf nog wel eens omschreven als ‘multi-getalenteerde super-presteerders’, opschepten over hun kwaliteiten in bed en zelfs dachten dat de slachtoffers een positief beeld van hen hadden.

3481246764_9ee8a541c6_b

Sommige mannen vinden niet instemming sexy, maar de uitoefening van macht. Steve Rhodes

Machtsbeluste verkrachters

Een andere theorie is dat verkrachting niet zo zeer over seks gaat, als wel over geweld en dominantie. Door vrouwen te overmeesteren, voelen verkrachters zich machtig. Het gaat hier vaak om mannen met een algemene woede ten opzichte van vrouwen, die ook seksueel sadistische neigingen vertonen. In hoeverre dit een afwijking in de hersenen is, of iets dat is misgegaan tijdens de opvoeding, weten wetenschappers nog niet. Wel is bekend dat seksueel misbruik tijdens de jeugd invloed heeft: een derde van de slachtoffers van seksueel misbruik, wordt later ook dader (zowel van seksueel geweld richting vrouwen als richting kinderen).

Verkrachting als wapen

Verkrachting is niet alleen een kwestie van karakter, maar soms ook van sociale normen. Uit literatuuronderzoek van psycholoog Martin Lalumiere en zijn collega’s naar seksueel geweld in verschillende periodes en culturen blijkt dat verkrachting vaker voorkomt als jonge mannen bij elkaar komen, als de (verwachte) gevolgen van verkrachting klein zijn en als vrouwen een lage status hebben (bijvoorbeeld omdat ze uit een lage klasse of ander werelddeel komen).

377px-evstafiev-bosnia-sarajevo-shattered-mirror

In Bosnië was verkrachting onderdeel van de etnische zuivering. Mikhail Evstafiev

In oorlogstijd wordt aan al deze voorwaarden voldaan. Seksueel geweld kan dan ook epidemische vormen aannemen. Verkrachting wordt niet alleen geaccepteerd, maar soms zelfs gepromoot. Door de vrouwen van de vijand te verkrachten, wordt de vijand vernederd en gedemotiveerd.

De wereldgeschiedenis kent genoeg voorbeelden: tijdens de Japanse invasie in Nanking (1937) werden meer dan 20.000 Chinese meisjes verkracht (en daarna ook vaak vermoord). Ook aan het einde van de Tweede Wereldoorlog werden Duitse vrouwen uit hun schuilbunkers gehaald om de Russische soldaten te plezieren. Vrouwen werden gezien als oorlogsbuit.

Niet veel anders verging het Bosnische vrouwen ten tijde van de Balkanoorlog. Als onderdeel van etnische zuivering werd haast een officieel verkrachtingsbeleid gevoerd: tussen de 20.000 en 60.000 Bosnische moslimvrouwen werden verkracht. Doel was niet alleen het verspreiden van angst en vernedering, maar ook het bezwangeren van jonge vrouwen; via verkrachting zouden meer Servische kinderen geboren worden en dus zou het Servische bloed zich vermenigvuldigen. Daarmee werd verkrachting niet alleen ingezet als wapen van vernedering, maar zelfs als biologisch wapen. Oorlogsvoering via de baarmoeder van de vijand: soms is seks werkelijk een slagveld.

Lees meer: