Smiley vergroot begeerlijkheid

Een corpusstudie naar de functie van emoticons toont aan dat een smiley in een sms-berichtje niet alleen maar de gevoelsstaat van de zender weergeeft maar tevens gebruikt wordt om indruk te maken op de ontvanger.

door

Als je de websites over sms-taal mag geloven, breken we het hoofd over het verzinnen van de meest vernuftige afkortingen als 7uvbjt (7 uur vanavond bij jou thuis) en creatieve emotiesymbolen als (^_^), wat zoiets als ‘blij’ betekent.

Maar zijn we eigenlijk wel de hele dag de meest verrassende afkortingen aan het verzinnen? Voegen we aan al onze berichten een bijpassende gezichtsuitdrukking toe? En waarom doen we dat dan eigenlijk? Een corpusonderzoek naar de functie van emoticons in sms’jes moet een antwoord geven op deze vragen.

Wim Daniels, taalkundige en auteur van ‘SMS. Teksten, smileys en sites’, heeft op zijn website (www.wimdaniels.nl/sms) lange lijsten gepresenteerd met sms-afkortingen en emoticons. Ook de website www.smstaal.nl beschrijft op 20 maart 2006 maarliefst 2714 afkortingen en 826 emoticons en iedere dag komen er meer bij.

De zin van afko’s

Volgens de auteurs van Smstaal.nl maken sms’ers graag gebruik van deze “taalvarianten”, omdat het makkelijker, sneller en goedkoper is als je woorden afkort en het lekkerder kletst. Ook René Appel beschrijft in het NRC van 27 november 2005 dat het gebruik van afkortingen een gevolg is van de behoefte om snel te kunnen communiceren. Bij sms’en speelt verder een rol dat er betrekkelijk weinig ruimte is voor een bericht: hoe meer er kan worden weggelaten, des te beter.

Naast deze economische overwegingen zijn afkortingen volgens Wim Daniels bedoeld om de communicatie gevarieerder te laten verlopen. Je kunt kiezen of je iemand wil bedanken met BDNKT, THANQ, THNXX of TNX. Heb je aan het eind van je sms nog maar ruimte voor twee tekens, dan sluit je af met TY (dank je wel).

In het artikel ‘No Pix plz’ gaat Marc van Oostendorp een stapje verder. Hij stelt dat we taalvarianten verzinnen om te laten zien hoe slim we zijn: hoe creatiever je je berichtje schrijft, hoe meer waardering het zal opleveren bij je publiek. Volgens dit Darwiniaanse idee staan schrijvers van AWIWBJ succesvoller in het leven dan de ‘saaie’ bedenkers van Alles wat ik wil ben jij. “Juist door de taal net iets anders te gebruiken dan anderen, kun je laten zien hoe goed je hem beheerst”, aldus Van Oostendorp.

En emoticons dan?

Waar afkortingen een informatief doel dienen, zijn emoticons volgens Daniels en Appel bedoeld om emoties over te dragen. Omdat je elkaar niet kunt zien of horen bij sms’en, hebben sms’ers de behoefte om non-verbale informatie met emoticons, ook wel smileys genoemd, te compenseren. De liggende gezichtjes beschrijven als het ware je gezichtsuitdrukking van het moment waarop je het berichtje schreef. Als jij schrijft "Pa komt morgen langs ", kan de ontvanger zien dat je het blijkbaar fijn vindt dat je vader langskomt.

Emoticons (smileys) zijn combinaties van typografische tekens, die als je je hoofd een kwartslag naar links draait gelezen kunnen worden als een gezichtsuitdrukking. :) is een lachend gezichtje en ;) een knipoog.

Een lach maakt aantrekkelijk

De meeste emoticons zijn lachsymbolen. Lachen in het dagelijks leven doen we om verschillende redenen. Meestal drukken we hiermee plezierige emoties uit. Maar lachen doen we ook om een positieve indruk te maken op anderen. Mensen lijken beschikbaarder, geloofwaardiger en aantrekkelijker, wanneer ze lachen dan wanneer ze niet lachen. Volgens Allan en Barbara Pease hanteren deze techniek zo vaak dat we in slechts 15% echt om grappen lachen. De rest is volgens hen bedoeld om contact te leggen. Hoe meer je lacht, hoe positiever mensen op je reageren, aldus de auteurs van het boek “Waarom mannen en vrouwen met hun lichaam zeggen wat ze eigenlijk niet willen vertellen”.

Als een lach in een sms’je dezelfde functie heeft als lachen in het dagelijks leven, kunnen we er dus op basis van het bovenstaande vanuit gaan dat de zender ofwel a. zijn humeur beschrijft of b. de band met de ontvanger benadrukt. Hij zal dit net als in het dagelijks leven met lachvarianten als de grinnik, giebel, of de rol-onder-de-tafel-en-pis-in-mijn-broek-lach doen.

Een onderzoek naar emoticons

Om deze hypothesen te toetsen hebben studenten van Universiteit Utrecht sms’jes van vrienden en familieleden verzameld. Van 130 studenten werden alle (honderd) sms’jes uit hun bijlage opgenomen in een elektronisch bestand. Uit dat bestand werden de sms’jes met een van de smileys :-), :), , :-(, :(. , ;-), :D, en :P geselecteerd.

Mensen lijken beschikbaarder, geloofwaardiger en aantrekkelijker, wanneer ze lachen dan wanneer ze niet lachen. Volgens Allan en Barbara Pease hanteren deze techniek zo vaak dat we in slechts 15% echt om grappen lachen.De rest is volgens hen bedoeld om contact te leggen.

Informatieverstrekking

Het corpus geeft voldoende aanwijzingen voor de functie van de smiley als informatief instrument. De zender kan bijvoorbeeld zijn eigen goede gevoel van dat moment beschrijven, maar ook een verwacht gevoel in de toekomst of de positieve consequenties van de boodschap voor de hoorder.

Dankzij de smiley in Ik heb een roeitrainer gekocht, wordt morgen bezorgd! Weg met de vetkwabben! :-) XXX kun je je voorstellen hoe de zender pret heeft bij de gedachte aan een afgetraind lijf. Het gevoel dat de zender de volgende dag verwacht, is ook overduidelijk te zien het berichtje Ik ga morgen lekker chillen op de bank. Wijntje erbij…. Denkt de zender alleen aan zichzelf? Nee hoor, ook de ontvanger maakt deel uit van het geanticipeerde geluk: k wacht met smart op je at my crib .

De toegevoegde informatieve waarde van de emoticon is niet altijd even groot of consistent. Zo kan een lachsignaal een inhoudelijk positief getinte boodschap versterken: Dan gaan we lekker eten met wijn erbij :-). Ook kan een lachsignaal redundant zijn: Gezellig naar de sex-shop bijv haha :)!xxx Tes

Een boodschap die tekstueel een negatieve connotatie bevat kan door een smiley van betekenis veranderen. Een sms’je over collegevoorbereiding laat dat zien: Ik loop echt achter met lezen, telkens geen zin . Het corpus bevat ook berichten waarbij het lachsignaal de relatie van de zender en de hoorder thematiseert: heey lief strandmeisje van me lekker geslapen? ik wel heerlijk!!

Als de zender uit economische overwegingen een lachsignaal inzet, is het vreemd dat de inhoudelijke toevoeging minimaal, redundant of zelfs tegengesteld is. De zender heeft blijkbaar de behoefte om iets anders te doen met de emoticon dan puur te informeren.

De drang om sms’jes niet te verduidelijken maar te veronduidelijken, begint in een menselijke behoefte aan aandacht.

Aandacht, aandacht, nu HIER aandacht

De drang om sms’jes niet te verduidelijken maar te veronduidelijken, begint in een menselijke behoefte aan aandacht. Iedereen wil graag gezien worden als een intelligente, aantrekkelijke, grappige, spontane, (vul naar wens aan) mens. Bij voorkeur door de persoon in wie je geïnteresseerd bent. Je doet dat door de manier waarop je je kleedt, met wie je omgaat en wat je in je vrije tijd doet etc. Daarnaast communiceer je met je hele lichaam, zoals blikrichting en houding: bronnen waarmee je van alles over jezelf zegt, nog voordat een woord gewisseld is.

Dubbelzinnigheid: spel of opzet?

Om ons te hoeden voor onprettige situaties gebruiken we een handige techniek: dubbelzinnigheid. Je communiceert een boodschap die mensen op verschillende manieren kunnen interpreteren. Het is de ontvanger die de betekenis van jouw boodschap zelf toekent. Een mooi voorbeeld zie je in de film ‘Fight Club’. De hoofdpersoon Jack fingeert ziekte bij de locale opvanggroep voor ‘ziek-zwak-misselijken’. Hij past de zwijgstrategie toe, dat vooral medelijden blijkt op te roepen: If I didn’t say anything, people assumed the worst.

Alles wat wij communiceren is tot op zekere hoogte dubbelzinnig, ook lichaamshouding of blikrichting. Denk aan treinreizen waarbij je iemand die je leuk of interessant vindt, in de gaten houdt via het raam. Stoort de reiziger zich aan je gedrag? Dan doe je alsof je droomt. Op het moment dat de interpretatie van jouw boodschap niet overeenkomt met jouw plannen, dan ontken je het gewoon.

In feite hanteer je dus dezelfde technieken als je flirt. De meeste mensen zeggen niet tegen hun ‘toekomstige-minnaar-maar-weet-het-zelf-nog-niet’ dat ze hem het liefst over de schouder zouden slingeren, maar ze lonken door iets te lang te kijken, frunniken aan zichzelf en plagen met verrassend geestige opmerkingen. Ook hierbij draait alles om ontkenbaarheid. Mocht de tegenpartij de boodschap verkeerd opvatten, dan kunnen je altijd beweren dat je nieuwe contactlenzen hebt en daarom zo met je ogen knipperde…

Bij sms’en gebruik je net als bij flirten de techniek van dubbelzinnigheid.

;) maakt begeerlijker

De techniek van het ontkennen beperkt zich niet tot dagelijks leven maar is ook zeker relevant voor sms’en. Ook hier bestaat de mogelijkheid van ontkenning: Neem ff een kaars mee ;) De ontvanger vult zelf in of je het oprecht meent of dat je een grapje maakt. Naast de veiligheid die dubbelzinnige berichten creëren, wordt de communicatie tussen sms’ers ook spannender. De sms ‘Mss kan je even een wijntje ofzo meenemen;-)’, wordt zo spannend als de fantasie van de ontvanger toelaat.

Oprechtheid maakt ook begeerlijker. Om te beoordelen of mensen eerlijk zijn let je volgens Barbara en Pease als eerste op non-verbale signalen. Je ‘lekt’ met je gezicht en lichaam namelijk onbewust allerlei informatie over hoe je je daadwerkelijk voelt. Hoewel emoticons natuurlijk bewust gebruikt worden in sms’jes, is het wel voorstelbaar dat we emoticons oprechter vinden dan de tekst.

Om te beoordelen of mensen eerlijk zijn let je volgens Barbara en Pease als eerste op non-verbale signalen. Je ‘lekt’ met je gezicht en lichaam namelijk onbewust allerlei informatie over hoe je je daadwerkelijk voelt.

Ten slotte kun je met je taalvariaties markeren dat iemand voor jou bijzonder is. Als iemand begrijpt wat jij met IUSWIM (als je begrijpt wat ik bedoel) bedoelt, hoor je blijkbaar tot dezelfde club. Naar iemand die je niet kent zul je waarschijnlijk niet zo snel knipogen of schaterlachen met :D. Alleen bij leuke, sympathieke mensen bij wie je op goede voet staat, doe je dat. Met taalvariaties vergroot je eigen status doordat je laat zien dat je voldoende kennis hebt van sociale conventies van de groep.

Taalvariatie trekt aandacht

Al met al is het gebruik van emoticons meer dan een economische keuze. De visie van Van Oostendorp over de functie van afkortingen gaat in onze optiek ook op voor emoticons. Net als de afkortingen laten de gezichtjes ons spelen met associaties van de ander, benadrukken onze aantrekkelijkheid, verhogen ons persoonlijk gevoel van slimmigheid. Waar je met afkortingen informatie over jezelf en de boodschap geeft, maken emoticons het mogelijk om ons leven net dat ene tandje extra spanning mee te geven. Maar wel met een ‘achter de handje’: je weet maar nooit hoe de ontvanger toehapt ;-).

Zie ook: