Snoep verstandig eet een appel?

De oorzaak van de ziekte van Parkinson is niet bekend. Eén theorie is dat schadelijke stoffen in groente en fruit en in de lucht een belangrijke rol spelen. Is het wel gezond om veel fruit te eten?

door

Op 6 oktober 2002 overleed Prins Claus, misschien wel Nederlands bekendste Parkinson-patiënt. Op dit moment zijn er naar schatting tussen de 40.000 en 45.000 Nederlanders die aan de ziekte van Parkinson lijden.

De ziekte is een aandoening van het zenuwstelsel met als voornaamste kenmerken beven, spierstijfheid, bewegingstraagheid, loop- en spraakstoornissen en vaak ook geheugenstoornissen, somberheid en moeheid. De oorzaak is een gevolg van afsterven van zenuwcellen in de middenhersenen. Mensen met Parkinson overlijden meestal niet aan de ziekte zelf, maar aan bijvoorbeeld een longontsteking.

Afb. 1: Om een indruk te geven waar de genoemde zenuwcellen in de hersenen liggen, is hier een mediane hersendoorsnede getekend, dat wil zeggen de binnenzijde van een hersenhelft. Opvallend is het Corpus Callosum (hersenbalk), dat zenuwvezels bevat, die beide hersenhelften verbinden (dus loodrecht op het vlak van de tekening verlopen). Daaronder ziet men de Thalamus (Thal) in de zijwand van de derde hersenkamer. Achteronder de Thalamus bevindt zich de Substantia Nigra (SN, bij de rode pijl) als een wat scheef naar boven staande plaatvormige structuur, waarvan degeneratie van de cellen de oorzaak vormt van de ziekte van Parkinson.
Bron: Nederlandse Vereniging van Neurochirurgen
Klik op de afbeelding voor een grotere versie

De zenuwcellen die bij de ziekte van Parkinson afsterven zorgen voor de productie van dopamine, een boodschapperstof die nodig is om signalen door te geven van de ene hersencel naar de andere. Het dopaminegebrek wat ontstaat bemoeilijkt de aansturing van de spieren, wat leidt tot de Parkinson-symptomen. Waardoor deze dopamine producerende hersencellen afsterven is nog onbekend. Eén theorie zegt dat schadelijke stoffen (pesticiden) in ons voedsel en in de lucht een grote rol spelen.

Pesticiden en Parkinson

De meeste pesticiden hebben een neurotoxische werking. Dat wil zeggen dat het gif zenuwcellen aantast. Pesticiden verminderen de activiteit van de receptoren (ontvangers) op de membranen van zenuwcellen. De zenuwprikkeloverdracht werkt niet goed meer. Hierdoor ontvangen spieren geen of minder prikkels. Er treden verlammingsverschijnselen op en de cellen sterven af.

Omdat insecten klein zijn, is een lage dosis pesticide al genoeg om het insect te doden. De stof heeft in menselijke cellen dezelfde werking. Een mens is echter veel groter en dezelfde dosis is daarom voor hem niet dodelijk. Er sterven alleen verschillende zenuwcellen af. Soms met schadelijke gevolgen, zoals de ziekte van Parkinson.

Afb. 2: De werking van pesticiden is in de zenuwcellen van ongedierte hetzelfde als in menselijke zenuwcellen
bron: www.bewustverbruiken.org

Amerikaanse onderzoekers hebben drie aanwijzingen gevonden dat blootstelling aan landbouwgif een rol speelt bij de ziekte van Parkinson. Eén van die aanwijzingen is, dat mensen die in landbouwgebieden wonen en in het verleden zijn blootgesteld aan pesticiden, een grotere kans hebben om Parkinson te krijgen. Hierbij ging het vooral om mensen die water uit een waterput drinken.

Onderzoekers vonden bovendien in hersenen van overleden Parkinson-patienten afkomstig uit landbouwgebieden hogere gehaltes van bepaalde pesticiden dan bij overleden Parkinson-patienten uit niet-rurale gebieden.

Ook in de stad loopt men risico. In de tachtiger jaren vertoonde een groep jonge mensen Parkinsonverschijnselen, nadat zij een illegale drug hadden ingenomen. Deze drug, MPTP, heeft ongeveer dezelfde structuur als Demerol (een pijnstiller). De structuur van het afbraakprodukt van MPTP was vergelijkbaar met de structuur van het pesticide paraquat, dat onder andere in de aardappelteelt gebruikt wordt.

Ook apen vertoonden Parkinson-achtige verschijnselen, nadat onderzoekers hen deze drug (MTPT) voerden. Enkele andere pesticiden veroorzaakten vergelijkbare verschijnselen in onder andere apen en knaagdieren.

Niet iedereen ziet het verband tussen pesticiden en Parkinson. Een woordvoerder van de pesticidenindustrie uit Amerika zei, dat de blootstelling aan pesticiden in het dagelijks leven te laag is om de ziekte van Parkinson te kunnen veroorzaken.

Blootstellingsroutes

Mensen worden op een aantal manieren blootgesteld aan pesticiden. Ten eerste blijven er bij met pesticiden bespoten groente en fruit zelfs na wassen resten bestrijdingsmiddel achter die je opeet. Ook ademen mensen pesticiden in. Als bijvoorbeeld een boer het gewas besproeit met pesticiden, verspreiden pesticiden zich in de lucht en komen ze via de luchtwegen in zijn longen terecht. Het bestrijdingsmiddel komt niet alleen op de bedoelde plek terecht, maar ook in lucht, grond- en oppervlaktewater. Grondwater wordt gebruikt voor de bereiding van drinkwater. Drinkwaterbedrijven hebben de grootste moeite om alle giftige stoffen weer uit het water te halen. Met neerslag komen de stoffen in de lucht weer naar beneden en komen zo ook in de bodem en in het water.

Pesticiden zijn zo gevaarlijk doordat ze onafbreekbaar zijn. Daardoor leiden hele kleine hoeveelheden in bepaalde dieren, door ophoping in de voedselketen tot hele hoge concentraties in andere dieren die hoger in de voedselketen staan. Dit heet bioaccumulatie.

Afb. 3: Bioaccumulatie: Pesticiden in het water worden opgenomen door kleine visjes. Eén grote vis eet heel veel kleine visjes en krijgt daarmee heel veel kleine porties pesticide binnen, wat samen een grote portie wordt. De eskimo in het plaatje hiernaast eet de grote vis en krijgt daarmee ook een grote hoeveelheid pesticide binnen. Hoe hoger een organisme in de voedselketen staat, hoe meer pesticide dit organisme binnen krijgt.
bron: www.emcom.ca/EM/bio.shtml

Pesticiden

Om welke schadelijke stoffen gaat het precies? Om daar antwoord op te geven moeten we vooral kijken naar de groente- en fruitteelt. Bij de gangbare teelt van groente en fruit spuit men veel met landbouwgif. Zo voorkomen boeren dat ongedierte, schimmels of onkruid het gewas aantasten. Deze stoffen heten respectievelijk insecticiden, fungiciden en herbiciden. De verzamelnaam voor deze bestrijdingsmiddelen is pesticiden.
Ook huishoudens gebruiken regelmatig pesticiden tegen bijvoorbeeld onkruid in de tuin of tegen vliegen en muggen.

Het is moeilijk een verband aan te tonen tussen blootstelling aan pesticiden en het risico om de ziekte van Parkinson te krijgen. Dit komt doordat er nog geen kant en klare test bestaat om de ziekte van Parkinson aan te tonen, zoals het geval is voor AIDS. Het is bovendien onduidelijk of de ziekte van Parkinson een op zichzelf staande ziekte is, of dat het een combinatie is van verschillende ziekten met verschillende oorzaken, aldus Donato DiMonte, een medewerker van het Parkinson’s Instituut (VS).

Moeilijk of niet, het is belangrijk dat het onderzoek naar het effect van bestrijdingsmiddelen op het krijgen van de ziekte van Parkinson door gaat. Misschien komt er in de toekomst dan een verbod op sommige bestrijdingsmiddelen en geldt weer: “snoep verstandig, eet een appel!”