De onderzoekers hebben het radiostelsel MRC 1138-262 de bijnaam ‘Spiderweb Galaxy’ (Spinnenwebstelsel) gegeven. Het staat op een afstand van 10,6 miljard lichtjaar van de aarde; de rand van ons zichtbare heelal staat op zo’n 14 miljard lichtjaar. In het midden van het ‘web’ zit een groot zwart gat dat zijn slachtoffers – kleinere sterrenstelsels met de omvang van onze eigen Melkweg – vangt in een onontkoombaar net van zwaartekracht. Het Spinnenwebstelsel staat in het terrenbeeld Hydra (waterslang) en is alleen vanaf het zuidelijk halfrond waar te nemen.
Opname van de Spiderweb Galaxy met de Hubble ruimtetelescoop.
bron: Miley et al, Astrophysical Journal Letters.
Klik op de afbeelding voor een grotere versie.
Teamleider Miley van de Sterrewacht in Leiden licht de nieuwe resultaten toe: “De Hubble-foto’s zijn het tot dusver beste bewijs dat grote, zware sterrenstelsels ontstaan door het opslokken van vele kleinere. De waarnemingen reiken dieper dan alle vorige en laten zien hoe melkwegstelsels met snelheden van honderden kilometers per seconde over een afstand van 100.000 lichtjaar in het ‘spinnenweb’ worden getrokken.”
Waarnemingen met radiotelescopen toonden al eerder aan dat het centrum van het radiostelsel enorme jets uitspuwt. Die jets worden geproduceerd door een groot zwart gat in de kern van het stelsel. De invallende sterrenstelsels vormen een een continue bron van ‘voedsel’ voor deze ‘zwarte weduwe’.
Diagram van een zwart gat dat materie opslokt uit een schijf naar binnen spiraliserend materiaal (rood: de accretieschijf). Een deel van de materie wordt door intense magneetvelden naar buiten geslingerd langs de polen van het zwarte gat, in de vorm van jets (in het blauw).
bron: NASA. _
Klik op de afbeelding voor een grotere versie._
De Hubble-beelden vormen voor astronomen uniek materiaal om te begrijpen hoe grote sterrenstelsels in het vroege heelal zijn ontstaan. De complexiteit en lokale ophopingen van materiaal stemmen overeen met de voorspellingen uit bestaande modellen. Alleen de aanwezigheid van kleine, lijnvormige sterrenstelsels kan op dit moment nog niet worden verklaard. Maar het nieuwe materiaal kan wellicht ook hiervoor aanknopingspunten bieden.
Zie verder
- Kennislinkdossier zwarte gaten
- Stoomcursus zwarte gaten (Kennislinkartikel)
- Gootput van sterren (Kennislinkartikel)
- Geheimen van het zwarte gat (Kennislinkartikel)
- Tweede zwart gat in melkwegkern (Kennislinkartikel)
- Superzware gaten in actieve sterrenstelsels (Kennislinkartikel)
