Vorm van zeepaard verklaard

Waarom heeft een zeepaardje zo’n opvallende en karakteristieke S-vorm? Omdat hij met die lichaamsbouw het makkelijkst kleine garnaaltjes en vissenlarven kan vangen. Dat schrijven Antwerpse biologen deze week in vakblad ‘Nature Communications’.

door

Ze zijn een opvallende verschijning onder water: zeepaardjes. En die naam hebben ze niet voor niks. De kop en de nek van een zeepaardje zijn namelijk goed te vergelijken met het hoofd en de nek van een paard dat op het land rondloopt. Beide dieren hebben een kromming in de romp en een relatief lange snuit. Bovendien is de kop van het zeepaardje, net als het hoofd van een paard, richting de buik gebogen.

Vasthouden

Zeepaardjes zijn afstammelingen van pijpvissen, vissen die over het algemeen een langgerekt lichaam hebben. Hoe het zeepaardje aan zijn karakteristieke vorm komt, bleef voor biologen dan ook lange tijd een raadsel.

Bioloog Sam van Wassenbergh en zijn collega’s van de Universiteit Antwerpen vonden een verklaring voor de lichaamsbouw van het zeepaardje: het helpt ze bij de jacht op kleine garnaaltjes en vissenlarven. Zeepaardjes en pijpvissen zijn beide vleeseters, maar ze hebben een verschillende manier van jagen. Kijk maar eens naar de filmpjes hieronder.


Dwergzeepaardje op jacht naar kleine garnaaltjes. Het zeepaardje houdt zich met zijn staart vast en wacht op een strategische plek totdat de prooi zo dichtbij is dat hij hem kan pakken.

Pijpvis op jacht naar kleine garnaaltjes. De pijpvis heeft geen afwachtende houding, maar zwemt actief achter zijn prooi aan.

Een rondzwemmende pijpvis kan achter elk potentieel tussendoortje aangaan. Een zeepaardje is beperkt in zijn voedselkeuze. Omdat hij zichzelf bijna voortdurend vasthoudt, kan hij alleen garnaaltjes en vissenlarven pakken die toevallig langs zijn snuit komen drijven. De lichaamsbouw van het zeepaardje compenseert die beperking enigzins, zo ontdekten de Belgische biologen.

Natuurlijke selectie

Door de S-vorm kan een zeepaardje, in vergelijking met een pijpvis, zijn snuit minder snel richting de prooi verplaatsen (een verschil van 36 procent). Maar een zeepaardje kan met zijn kop wel een stuk verder naar voren reiken dan een pijpvis (een verschil van 28 procent). Zo kan hij, ondanks zijn afwachtende houding, toch nog aardig wat prooidiertjes naar binnen zuigen.

Zeepaardje

Deze plaatjes van een jagend zeepaardje zijn afkomstig van videomateriaal. Binnen 0.0050 seconden kan het zeepaardje zijn kop zover naar voren strekken dat hij het garnaaltje kan pakken. Wassenbergh e.a.

In de evolutie van pijpvisachtige naar zeepaardje is de S-vormige lichaamsbouw waarschijnlijk een belangrijk voordeel geweest. Zeepaardjes zonder die vorm konden vanuit hun vaste positie niet zoveel prooidieren bereiken als hun soortgenoten met een gekromd lichaam. Door natuurlijke selectie bleven er uiteindelijk alleen nog maar zeepaardjes over met de opvallende, karakteristieke S-vorm.

Bron

Sam van Wassenbergh e.a. An adaptive explanation for the horse-like shape of seahorses Nature Communications 2:162 (1-5), 25 januari 2011

Lees meer over evolutie op Kennislink