Weg ermee, die bladluis

Bladluizen zijn vijanden van onze voedselgewassen, en om ze te bestrijden zijn nieuwe oplossingen altijd welkom. Deze week publiceert een grote groep wetenschappers de volledige DNA-volgorde van de bladluis op internet. Met die informatie willen ze nieuwe manieren bedenken om bladluizen te lijf te gaan.

door

Hoe vermorzel je je ergste vijand? Door hem eerst te bespioneren en hem daarna op zijn zwakste plek te pakken. In de landbouw zijn de spionnen geen James Bond-achtige figuren die een pistool in hun maatpak dragen, maar wetenschappers met een witte labjas en een pipet in de hand. Deze week hebben ze er weer een spionage-missie erop zitten. Een grote groep biologen, die zichzelf het Internationale Bladluis Genomics Consortium noemt, heeft de DNA-volgorde van de erwtenbladluis uitgeplozen. Ze publiceren hun werk in het online tijdschrift PloS Biology.

Aphidoidea_puceron_luc_viatour_kl

Bladluizen behouden het recht om uw planten op te vreten. Maar niet lang meer. Luc Viatour

De DNA-volgorde van de erwtenbladluis biedt onderzoekers de mogelijkheid om nieuwe en slimmere bestrijdingsmiddelen tegen bladluizen te ontwerpen. De biologen denken dan aan kunstmatige giffen die enkel bladluizen doden en geen andere insecten. Of, wat gerichter: een soort bladluizengif dat het voor de insecten onmogelijk maakt om het natuurlijke afweersysteem van planten te omzeilen.

Overigens heeft de DNA-volgorde vooralsnog geen nieuwe bestrijdingsmiddelen opgeleverd.

Maar die zijn wel nodig. Bladluizen, die onder meer appelbomen, aardbeien, tarwe, sla en kolen aantasten, laten zich moeilijk verdelgen. Wanneer een boer bijvoorbeeld giffen over zijn akker spuit, doodt hij niet alleen bladluizen maar ook andere insecten die juist bladluizen eten. Het jaar erop hebben nieuwe bladluizen vrijspel, omdat ze doorgaans met meer nakomelingen dan hun roofdieren de akker opnieuw koloniseren. Biologische boeren zetten graag bladluisverslindende kevers in – lieveheersbeestjes dus – maar die vertikken het na een tijdje om elke dag hetzelfde te eten, en kiezen dan voor een andere maaltijd dan bladluis.

Echt geheim was de DNA-spionagemissie van de biologen overigens niet: honderden mensen van maar liefst 83 instituten verspreid over de hele wereld droegen elk een steentje bij om de DNA-volgorde, ook wel het genoom, uit te pluizen. Waaronder ook de Leidse evolutiebioloog Maurijn van der Zee. Hij werkte mee omdat hij al ervaring met het DNA van een ander insect.

Aphid-giving-birth

Sommige bladluizen zijn levendbarend, en dragen zelfs hun kleindochters. Wikimedia Commons

Hoewel ze voor veel mensen niet meer voorstellen dan irritante groene kriebelbeestjes, zijn bladluizen eigenlijk bijzondere insecten die er ingewikkelde overlevingstrucs op nahouden, waar bladluisbestrijders kopzorgen aan overhouden.

Een voorbeeldje. Vrouwtjes zijn levendbarend en dragen hun baby-bladluizen in hun buik. Sterker nog: wanneer ze dochters draagt, kunnen deze zelf opnieuw onbevruchte eitjes baren, waarmee mama-bladluis niet alleen haar dochters baart, maar ook haar kleindochters. Lekker dan.

Toch handig voor de bladluis, want zodra zij met haar dochters- en kleindochters op een voedzame plant terechtkomt, kan ze binnen no time haar kinderen uitpakken en de plant koloniseren. En dat soort trucs zijn exact de redenen dat wetenschappers met slimme oplossingen tegen dit vraatinsect willen komen.

Zie ook

Meer biotechnologie op Ditisbiotechnologie.nl