Iemand die veel aan zelfreflectie doet, is niet gelukkiger dan iemand die niet zo vaak diep nadenkt over zijn eigen gevoelens en gedachten. Dat ontdekte de Amerikaanse gedragswetenschapper Jennifer Lyke. Een opvallende conclusie, want zelfreflectie is een belangrijk element is verschillende psychotherapieën, waaronder psychoanalyse en cognitieve gedragstherapie.
Een van de ‘basisingrediënten’ van cognitieve gedragstherapie is de bewustwording van allerlei automatische gedachten en gedrag. Dat gebeurt onder meer door zelfreflectie van de patiënt. Deze vorm van psychotherapie geniet veel steun vanuit de wetenschap omdat ze – in tegenstelling tot bijvoorbeeld psychoanalyse – evidence based is. Dat betekent dat de werkzaamheid van de therapie met behulp van gedegen experimenten bewezen is. In dat licht noemt Lyke het vreemd dat van zo’n belangrijke element van de therapie – zelfreflectie – het psychologische heil allerminst vaststaat.
Piekeren over je eigen emoties en gedachten maakt je niet gelukkiger.
Zelfreflectie werkt zelfs averechts?
Lyke’s onderzoek is niet de enige waaruit blijkt dat reflecteren op je eigen emoties soms zelfs averechts werkt. Meer dan tien jaar geleden ontdekten de psycholoog Watson en collega’s al dat mensen die veel aan zelfreflectie doen ook meer last hebben van schaamte, schuldgevoel en sociale angst. In 2003 vond onderzoek Abbe met twee collega’s dat gelukkige mensen gemiddeld minder reflecteren op zichzelf dan ongelukkige mensen. Overigens bleek dat niet uit Lyke’s onderzoek: mensen werden niet gelukkiger maar ook niet minder gelukkig van zelfreflectie.
Wachten op een moment van zelfinzicht
Moeten we dan meteen constateren dat psychotherapie geen zin heeft, omdat zelfreflectie niet bijdraagt aan geluk? Nee, blijkt uit het onderzoek van Lyke. Zelfinzicht – nog zo’n belangrijk therapieingrediënt – maakt namelijk wel gelukkig. Het verschil zit hem in het piekeren: moet je voor zelfreflectie diep in jezelf graven en veel over je emoties en gedachten nadenken, inzicht kan zomaar tot je komen. Beter dan eindeloos te overwegen waarom je je voelt zoals je je voelt, kun je dus wachten tot je ineens een helder moment hebt.
Lyke publiceerde de resultaten van haar onderzoek onlangs in het vakblad Personality and Individual Differences onder de titel ‘Insight, but not self-reflection, is related to subjective well-being’.
Zie ook:
- De kunst van het geluk (Kennislinkartikel)
- Kunnen dieren zich schamen? Zelfgerichte emoties bij dieren (Kennislinkartikel)
- Gemaakt gelukkkig
