Sterven is allesbehalve vanzelfsprekend. Om te overleven moeten delen van ons lichaam juist afsterven. Uiteindelijk gaan we pas dood wanneer er teveel van ons lijf is versleten; eigenlijk een mysterie, want slijtage gaat niet voor alle dieren op. En zelfs wanneer het lichaam ermee ophoudt, is het voor artsen niet bepaald helder wanneer je nou écht dood bent. Om eindeloos twijfelen hierover te voorkomen, hebben wetenschappers afspraken gemaakt over wanneer het lichaam hopeloos is verloren.

Als je lijf sterft, begint je ziel dan aan een tocht naar het hiernamaals? Ja, denken sommige onderzoekers. Zij geloven dat iemand die een bijna-doodervaring heeft gehad, een glimp heeft opgevangen van wat onze ziel te wachten staat na de dood. Veel hersenwetenschappers zijn niet overtuigd. Er is niet eens bewijs dat de ziel bestaat, zeggen zij, laat staan dat we hebben aangetoond dat iets in onstoffelijke vorm ons lichaam verlaat als we heengaan.

Of er nu een ziel ten hemel vaart of niet, als iemand sterft, houd je sowieso een lichaam over. Dat kan medisch studenten helpen goede doktoren te worden, misdaden oplossen of keurig gebalsemd eeuwenlang als cultureel icoon dienen. Of je kunt het natuurlijk gewoon laten verrotten…

Doodgaan is niet alleen een kwestie van stervende cellen en zenuwen. De dood neemt ook een bijzonder belangrijke plek in ons culturele en sociale leven in. Tijdens begrafenissen en crematies laten we zien waar we waarde aan hechten, worden de familiebanden aangehaald en vieren we onze cultuur. In Nederland dan. Want overal in de wereld gaat het er anders aan toe.

Iemand verliezen doet pijn. Maar rouwen gaat bij iedereen anders. Dat we vijf fasen van rouw doormaken – een beroemd idee van psychiater Kübler-Ross – is in ieder geval onzin. Iedereen rouwt op zijn eigen individuele manier. Al heeft cultuur wel invloed op hoe we ons voelen: Ghanese en Braziliaanse moeders rouwen anders om hun overleden kind dan Nederlandse mama’s.

Is er meer tussen hemel en aarde? Misschien blijft er zo nu en dan iets steken tussen leven en dood. Een spook, dat geen rust vindt omdat hem iets gruwelijks is overkomen. Waar komen de verhalen over wandelende (on)doden, zoals zombies en vampiers vandaan? En kan een medium de grens tussen hemel en aarde oversteken, zodat je met je overleden oma kunt kletsen?

Het idee dat je er op een dag niet meer bent, is best griezelig. Om vast een beetje te wennen, zetten we hem om in entertainment en rituelen. In een horrorfilm is de dood niet hoofdzakelijk verdrietig, maar ook leuk-eng. Om er zo lang mogelijk nog bij te horen willen we herinnerd worden door onze nabestaanden. En desnoods zijn we wel bereid ons leven op te geven, maar alleen voor iets heel belangrijks.

Zou het niet geweldig zijn om eeuwig jong door te leven? Zo opperen wetenschappers dat het eventueel mogelijk zou kunnen worden om je brein en daarmee alles wat jou ‘jou’ maakt te uploaden in een computer. Of is het beter om je lichaam in te vriezen tot betere tijden? Nee, elk jaar een onderhoudsbeurtje om veroudering te voorkomen!