Mathilde Jansen (1977) combineert de journalistiek en de wetenschap in haar banen bij Kennislink en het Meertens Instituut. Voor Kennislink schrijft ze artikelen over taalwetenschap en voor de website van het Meertens Instituut schrijft ze over het lopende onderzoek naar taal en cultuur. In april 2010 promoveerde ze op het Amelander dialect. Als oud-Texelse heeft ze een voorliefde voor de Waddeneilanden, wat ook blijkt uit de populairwetenschappelijke boeken die ze hierover schreef. Taal van de Wadden verscheen in 2004; Een echte Amelander spreekt dialect in 2010. Ook schreef ze het hoofdstuk Zinnen van de Dialectatlas van het Nederlands, die in 2011 verscheen onder redactie van Nicoline van der Sijs. In 2012 deed ze samen met collega Marianne Boogaard de redactie van De taalcanon. In haar vrije tijd doet Mathilde aan yoga, gaat ze naar toneel, leest ze een boek… of is ze te vinden op een Waddeneiland.
Staat hier geen beschrijving of heeft u opmerkingen over de beschrijving of foto? Stuur ons dan via een korte beschrijving en een foto van Mathilde Jansen.
Hoe leren we onze moedertaal? Deze vraag stond centraal tijdens de lezing van promovenda Brigitta Keij tijdens Bessensap 2013. Keij: “Veel mensen denken dat het leren van taal begint met het uitspreken van het eerste woordje. Maar daarvóór gebeurt er al ontzettend veel. Baby’s luisteren in eerste instantie naar het ritme van de taal.”
De opkomst van de Nederlandse standaardtaal wordt vaak gesitueerd in de zeventiende eeuw. Volgens taalwetenschapper Gijsbert Rutten, die in mei 2013 een Vidi-subsidie ontving van NWO, valt daar wel wat op af te dingen: “De verschillen tussen de teksten uit die tijd zijn minstens even groot als de overeenkomsten.” Zijn onderzoek richt zich op de sleutelperiode 1750-1850.
Een Nederlander en een Duitser kunnen elkaar al gauw verstaan. Wanneer zij met elkaar in gesprek gaan, is luistertaal een voor de hand liggende keuze: ieder spreekt zijn eigen taal, en luistert naar een andere taal. Toch is luistertaal nog lang niet ingeburgerd. Studenten van de Universiteit Utrecht maakten er een documentaire over. Voorafgaand aan de première werd een lezingenmiddag georganiseerd.
Piek Vossen (1960) is één van de winnaars van de Spinozapremie 2013. Vossen is hoogleraar Computationele Lexicologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij combineert taalwetenschap en informatica om taalkundige verschijnselen te analyseren met computermodellen.
Het dialect biedt een oplossing in veel meertalige situaties in Limburg, meent Leonie Cornips, onderzoeker aan het Meertens Instituut en de Universiteit Maastricht. Tijdens een lezingenmiddag van de Universiteit Utrecht sprak zij over meertaligheid in de zuidelijkste provincie van ons land.
Met Pinksteren herdenken christenen de neerdaling van de Heilige Geest op de apostelen. Dit vond plaats op de vijftigste dag van Pasen: Pinksteren komt van het Griekse woord pentekostos, wat ‘vijftigste’ betekent. Volgens het Nieuwe Testament begonnen de apostelen en andere gelovigen daarbij in vreemde talen of in tongen te spreken. Maar wat is dat precies, spreken in tongen?
Het computerprogramma TweetGenie raadt leeftijd en geslacht van Nederlandse twitteraars aan de hand van hun taalgebruik. Het schatten van geslacht doet hij net zo goed als mensen; bij de inschatting van leeftijd is hij zelfs beter. TweetGenie is ontwikkeld door onderzoekers van de Universiteit Twente en het Meertens Instituut.
Nederlanders zijn erg Oranjegezind, zo blijkt uit een enquête van het Meertens Instituut. Volgens etnoloog Peter Jan Margry komt dat doordat het Nederlandse koningshuis met zijn tijd meegaat. Met Koninginnedag staan de leden van het koninklijk huis midden in de samenleving. Ook de mogelijkheid tot abdiceren is vrij uniek.
Zinnen zijn niet altijd op dezelfde manier opgebouwd. Sommige zinnen zijn lastiger te interpreteren dan andere, vooral voor kinderen. Loes Koring vergeleek de manier waarop kinderen zinnen verwerken met de manier waarop volwassenen dit doen. Ze promoveerde deze maand aan de Universiteit Utrecht.
Op basis van hun taalgebruik kun je twitteraars onderbrengen in groepen met dezelfde etniciteit, politieke voorkeur of hobby’s. Onderzoekers van de Universiteit van Princeton (VS) en Londen analyseerden tweets van 250.000 twitteraars. Niet eerder werden netwerk en taalgebruik van zoveel mensen in één onderzoek onder de loep genomen.
Met zes maanden leren baby’s om alleen die klankverschillen te herkennen, die ertoe doen in hun moedertaal. Maar hoe leren baby’s dit nou precies? Want het is niet zo dat ze die verschillen op een bordje gepresenteerd krijgen. Titia Benders van de UvA deed onderzoek naar dit vroege stadium in de taalontwikkeling. Ze promoveert op 15 maart.
Begin dit jaar lanceerde het Meertens Instituut een nieuwe databank over migratie in Nederland in de twintigste eeuw. Hoe kwam deze databank tot stand en wat kun je erin opzoeken? Op deze vragen geeft onderzoeker Gerrit Bloothooft antwoord. Bloothooft is als naamkundige werkzaam aan de Universiteit Utrecht en werkt samen met het Meertens Instituut.
In het Nederlands worden veel samenstellingen gevormd met het verbindingselement –en. Tegelijkertijd gebruiken we –en voor de vorming van het meervoud. Arina Banga laat in haar proefschrift zien dat deze vorm van homonymie invloed heeft op de manier waarop wij samenstellingen interpreteren. Banga promoveert op vrijdag 8 maart.
Nederlands met een accent is niet moeilijk te verstaan. “Onze hersenen hebben het accent soms al na zes woorden geregistreerd en ‘gecorrigeerd’”, weet psycholinguïst Marijt Witteman. En dat heeft belangrijke consequenties voor het tweede taalonderwijs: om verstaanbaar te zijn hoeven mensen dus niet accentloos te spreken. Witteman promoveert a.s. vrijdag aan de Radboud Universiteit.
Halverwege de negentiende eeuw emigreerden zo’n vijfhonderd inwoners van west Zeeuws-Vlaanderen naar Brazilië. Tot op de dag van vandaag wordt daar nog door een paar families Zeeuws-Vlaams gesproken. Taalwetenschapper Gertjan Postma van het Meertens Instituut maakte opnames van dit bijzondere dialect.
Volwassen leerders van het Nederlands hebben vaak problemen met vervoegen en verbuigen. Maar dat komt niet alleen doordat ze moeite hebben met de grammatica, zoals wel beweerd wordt. Ook het klanksysteem zit tweedetaalleerders in de weg. Dat concludeert taalwetenschapper Loes Oldenkamp in haar proefschrift.
Hoe slaan we stemmen op in ons geheugen? Hoe houden we stemmen van verschillende sprekers uit elkaar? En hoe gaan onze hersens om met individuele stemvariatie? In zijn proefschrift, dat hij deze week verdedigde aan de Radboud Universiteit, legt Attila Andics de subtiele processen in ons brein bloot die schuilgaan achter stemherkenning.
Hoe onderscheid je een mannenstem van een vrouwenstem? Meestal wordt dit verschil toegeschreven aan verschil in toonhoogte. Maar onderzoek van de Universiteit van Colorado onder transgenders – mensen die een geslachtsverandering ondergaan – maakt aannemelijk dat spreekstijlverschillen minstens zo belangrijk zijn als tonale verschillen.
Dieren kunnen dan misschien communiceren, maar hebben geen taal. De klanken van apen lijken wel wat op die van mensen. Dat zij toch niet zo’n uitgebreid klankenrepertoire hebben komt door de bouw van hun spraakkanaal, maar vooral ook doordat hun cognitieve vermogens niet toereikend zijn. Taalwetenschapper Bart de Boer doet onderzoek naar deze verschillen tussen mens en aap.
In Nederland spreekt men anders dan in Vlaanderen. Maar de gebarentalen van beide landen verschillen nog veel meer van elkaar: misschien wel net zoveel als het Nederlands en het Spaans. Toch communiceren doven vrij makkelijk over de grens, omdat ze van jongs af aan gewend zijn zich aan te passen aan hun gesprekspartner.